Portrettengalerij

terug naar overzicht
Naam Franklin D. Roosevelt
Geboortejaar 1882
Sterfjaar 1945
Nationaliteit
Laatste update 14-09-2007

Inhoudsopgave

Inleiding
Levensloop
Denkbeelden en beleid
Invloed
Bronnen
Om verder te lezen

Franklin D. Roosevelt
 
Franklin Delano Roosevelt, de langstzittende president in de geschiedenis van de Verenigde Staten, was de man die ingreep tijdens de Grote Depressie in de jaren ’30 en de Amerikanen weer hoop gaf. Roosevelt leidde Amerika tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij is een van de Amerikaanse leiders geweest die het gezicht van Amerika, Europa en de wereld veranderd hebben.
 
Door: David den Dunnen
 
 
Gedurende de negentiende eeuw was Groot-Brittannië het machtigste land ter wereld. Ondertussen ontwikkelden de Verenigde Staten zich tot een belangrijke speler op economisch gebied. Amerika produceerde en exporteerde goederen op grote schaal, maar had nog geen duidelijke politieke rol voor zichzelf opgeëist op het internationale toneel. Het land had geen sterk leger, en had ook weinig behoefte aan allerlei verplichtingen overzee. Het keek met afkeer naar de machtsspelletjes in Europa, dat vaak het toneel was van bloedige oorlogen. De buitenlandse politiek van de Verenigde Staten kon omschreven worden als isolationistisch: Amerika wilde geen buitenlandse inmenging in zijn eigen aangelegenheden, maar bemoeide zich ook niet met anderen. Maar Amerika’s economische macht bracht het land als vanzelf in een positie waarin het zich niet langer kon onttrekken aan de rest van de wereld. Onder Theodore Roosevelt (president: 1901-1909) voerde Amerika voor het eerst een actiever buitenlands beleid. Met de economische belangen in het achterhoofd breidde Amerika zijn invloedssfeer uit in het Caribisch en Pacifisch gebied en bouwde het aan een sterke marine. Onder president Woodrow Wilson (1913-1921) betraden de Verenigde Staten in 1917 het Europese oorlogstoneel aan de zijde van Groot-Brittannië en Frankrijk (de Eerste Wereldoorlog). De idealist Wilson zag zijn kans schoon om orde op zaken te stellen in Europa. Hij had uiteindelijk niet veel succes. Het Amerikaanse Congres, de volksvertegenwoordiging, wilde geen permanente buitenlandse verplichtingen voor Amerika. Europa ging op oude voet verder, en Amerika trok zich weer terug op zijn continent. Het isolationisme was terug van weggeweest.
 
Vragen/opdrachten:
  1. Wat wordt bedoeld met de Amerikaanse afkeer van ‘Europese machtsspelletjes’? Kijk hiervoor naar de Europese geschiedenis en naar die van de Verenigde Staten.
  2. Ga na welke redenen hebben meegespeeld voor Amerika om deel te nemen aan de Eerste Wereldoorlog.
  3. President Wilson lukte het niet de wereld te veranderen naar zijn wensen. Welke plannen had hij?
 
Franklin Delano Roosevelt (‘FDR’) werd geboren in 1882 in een gegoede New Yorkse familie, die nog afstamde van Nederlandse pioniers. Hij studeerde geschiedenis en rechten en ging werken bij een advocatenkantoor. Op 28-jarige leeftijd maakte hij de overstap naar de politiek en werd verkozen tot lid van de senaat van de staat New York voor de Democratische partij. In 1905 trouwde hij met Eleanor Roosevelt, die het nichtje was van president Theodore Roosevelt. Franklin steunde de kandidatuur van de Democraat Woodrow Wilson voor het presidentschap. Toen Wilson won, werd Roosevelt in 1913 aangesteld als ‘Assistant Secretary of the Navy’ (‘staatssecretaris voor de marine’). Hij was enorm populair en werd vervolgens genomineerd voor vice-president. Wilson verloor de verkiezingen echter van de Republikeinen en Roosevelt keerde de politiek de rug toe. In 1921 raakte hij verlamd door polio. Hij zou de rest van zijn leven aan een rolstoel gebonden zijn. Maar Franklin Roosevelt maakte een comeback in de politiek: hij werd verkozen tot gouverneur van de staat New York.
 
Het land verkeerde intussen in een diepe economische crisis (de ‘Grote Depressie’). De regerende Republikeinen hadden geen overtuigend antwoord op de problemen en waren fel tegen bemoeienis van de overheid in de vrije markt. Roosevelt toonde zich daarentegen groot voorstander van overheidsingrijpen en begon hiermee campagne te voeren voor het presidentschap. In 1932 werd Franklin D. Roosevelt verkozen tot de 32e president van de Verenigde Staten. Intussen was een op de vier Amerikanen werkloos. Roosevelt greep onmiddellijk in. Een groot aantal bureaus werd opgericht om mensen aan het werk te krijgen. Zijn maatregelen, de ‘New Deal’, brachten de mensen hoop, en Roosevelt onderstreepte zijn boodschap door zijn terugkerende radiopraatjes bij de open haard (‘fireside chats’), waarin hij het volk rechtstreeks op de hoogte stelde van de toestand van Amerika en de wereld. Het grootschalige overheidsingrijpen zorgde echter voor grote tekorten op de staatsbegroting, en de kritiek op zijn beleid groeide. Toch werd Roosevelt herkozen in 1936.
 
In september 1939 verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk nazi-Duitsland de oorlog, nadat dit land Tsjechoslowakije en Polen was binnengevallen: het begin van de Tweede Wereldoorlog. Amerika bleef een buitenstaander en wilde dit graag zo houden. President Roosevelt besefte echter dat het onmogelijk was voor Amerika om zich lang buiten de oorlog te houden. Door middel van de ‘lend-lease’-wet begonnen de Verenigde Staten materieel en munitie te lenen aan het oorlogvoerende Engeland. Toen Japan de Amerikaanse vloot in Pearl Harbor aanviel (7 december 1941) en Duitsland Amerika de oorlog verklaarde, was het keerpunt bereikt. Amerika was in oorlog aan twee fronten. De Verenigde Staten, Groot-Brittannië, de Sovjetunie en hun bondgenoten wisten na langdurige en grootschalige militaire campagnes Duitsland en Japan in 1945 op de knieën te dwingen.
 
Roosevelt werd in 1936, 1940 en 1944 herkozen, en werd de enige Amerikaanse president die meer dan twee termijnen diende. Hij leed intussen aan ernstige gezondheidsproblemen. In 1945, kort voor het einde van de oorlog, overleed hij aan een hartstilstand. Hij werd 63 jaar oud.
 
Vragen/opdrachten:
  1. Geef voorbeelden van maatregelen die tijdens de ‘New Deal’ werden genomen.
  2. Zoek een ‘fireside chat’ van Roosevelt op en lees hem eens door. Kun je je voorstellen wat voor invloed ze gehad hebben op de Amerikanen?
 
 
Na de ervaringen onder president Wilson hadden de Verenigde Staten weinig behoefte aan bemoeienis met de rest van de wereld. Toen in 1939 de Tweede Wereldoorlog uitbrak in Europa, beloofde Roosevelt het Congres en het volk dat Amerika geen soldaten zou sturen naar het slagveld. Het isolationisme had het Amerikaanse Congres nog stevig in zijn greep. Maar president Roosevelt besefte dat het onmogelijk was voor Amerika om zich lang buiten de oorlog te houden. Wie garandeerde na de val van Frankrijk in 1940 dat het relatief zwakke Groot-Brittannië het niet op een akkoordje zou gooien met Duitsland? Ook als de Britten samen met de Sovjetunie zouden optrekken om Duitsland te verslaan, zou Amerika geen invloed uitoefenen op de toekomst van Europa. De Verenigde Staten leenden algauw materieel en munitie aan het oorlogvoerende Groot-Brittannië.
 
In december 1940 sprak de president tot het volk:
 
“There can be no appeasement with ruthlessness. [..] We know now that a nation can have peace with the Nazis only at the price of total surrender.”
 
Na Pearl Harbor en de Duitse oorlogsverklaring in december 1941 raakte Amerika betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. Het bood de mogelijkheid het ‘Europese probleem’ nu voor altijd op te lossen. Roosevelt vond het minder belangrijk Europa tegen zichzelf te beschermen dan de wereld tegen Europa te beschermen. Hij wilde dat na de oorlog Duitsland opgedeeld zou worden, Frankrijk zijn koloniën op zou geven, terwijl Groot-Brittannië en de Sovjetunie de ‘regionale steunpilaren’ zouden worden in Europa. Washington zou op de achtergrond een sturende rol vervullen. De Verenigde Staten mochten niet terugkeren naar het isolationisme.
 
President Roosevelt had duidelijk voor ogen wat ervoor nodig was om wereldvrede te bereiken. Begin 1941 sprak hij in een beroemde toespraak over de ‘vier vrijheden’: Amerika zou actief werken aan een wereld waarin de vrijheid van meningsuiting gegarandeerd zou zijn, evenals de vrijheid van geloofsbeleving, en waarin de mensheid zonder honger en angst zou kunnen leven.Kort daarna ontmoette hij de Britse premier Winston Churchill voor het eerst, en samen stelden ze het ‘Atlantic Charter’ (‘Atlantisch Handvest’) op. Hierin zetten ze hun gezamenlijke principes op een rij en spraken de hoop op een betere wereld uit. In 1942 stelde Roosevelt voor dat na de oorlog een organisatie zou moeten worden opgericht om de vrede te bewaren, als opvolger van de onsuccesvolle Volkenbond. Dit zou later de Verenigde Naties worden.
 
Vragen/opdrachten:
  1. Wat wordt bedoeld met het ‘Europese probleem’?
  2. Zoek op wat de Monroe-doctrine (1823) is en vergelijk die met de zogenaamde ‘good neighbor’-politiek (1933) van Roosevelt. Welke ontwikkeling ontdek je?
  3. Zoek de ‘Neutrality Act’ (‘Neutraliteitswet’) van mei 1937 op. Wat bepaalde het Amerikaanse Congres hierin? Wat betekende dit voor de Amerikaanse positie toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak?
  4. Zoek het ‘Atlantic Charter’ op en zet de belangrijkste punten ervan op een rij.
  5. Probeer te omschrijven wat er zo bijzonder is aan de relatie tussen Amerika en Europa (de trans-Atlantische betrekkingen)
  6. De belangrijkste doelstelling van de NAVO en de VN is de vrede te bewaren. Dit was ook de hoofddoelstelling van de Volkenbond.
    1. Hoe kwam het dat de Volkenbond mislukte? Noem minimaal 2 redenen.
    2. Welke bevoegdheden hebben de Verenigde Naties om de vrede in de wereld te bewaren?
    3. Overleg in een groepje en brainstorm over welke bevoegdheden een internationale organisatie zou moeten bezitten om effectief vrede te kunnen bewaken. Zijn er volgens jullie ook bevoegdheden die een internationale organisatie zoals de Verenigde Naties níet zou moeten bezitten?
 
Amerika en zijn Europese bondgenoten vochten zij aan zij in de Tweede Wereldoorlog. Roosevelt en de Britse premier Winston Churchill hadden groot respect voor en vertrouwen in elkaar. De opperbevelhebber van de geallieerde troepen in Europa, de Amerikaanse generaal Eisenhower, zorgde ervoor dat er een uitstekende samenwerking ontstond tussen Amerikaanse en Britse militairen. Toch waren er ook problemen. De ‘speciale relatie’ tussen Amerika en Engeland was meer de wens van Churchill dan van Roosevelt. De Amerikanen hadden grote moeite met de Europese machtspolitiek, en vonden dat veel wereldproblemen uit Europa afkomstig waren. De verstandhouding met generaal Charles de Gaulle, de leider van de Vrije Fransen (en de latere president van Frankrijk), was ijzig. Als het aan Roosevelt lag zou Frankrijk na de oorlog geen rol van betekenis meer spelen op het Europese toneel, laat staan in de wereld. De Gaulle zette zich hier hevig tegen af en vond Churchill hierin soms aan zijn zijde.
 
Roosevelts visie op het naoorlogse Europa (Duitsland verdelen, Franse gebieden dekoloniseren, Engeland en Rusland ‘steunpilaren’ maken) was volgens critici niet haalbaar. Roosevelt onderschatte volgens hen de nationale trots van Duitsland en Frankrijk: zij zouden zich niet zomaar onderwerpen. Daarnaast was het verzwakte Engeland geen gelijkwaardige partner voor de Sovjetunie meer. Bovendien onderschatte Roosevelt hoezeer de veiligheid van de Verenigde Staten afhankelijk was van die van Europa. Churchill vond dat de enige mogelijkheid voor een blijvende vrede in Europa verzoening was tussen Frankrijk en Duitsland, die elkaars gelijkwaardige partners zouden moeten zijn. Hij zou gelijk krijgen.
 
In 1945 kwamen Roosevelt, Churchill en Sovjetleider Jozef Stalin in de Russische badplaats Jalta bijeen om over de toekomst van Europa te praten. De ‘Grote Drie’ spraken af dat er vier bezettingszones in Duitsland zouden komen. Al snel ontstond er onenigheid tussen de Russen en de Amerikanen over de manier waarop Europa na de oorlog verder moest. Geen enkel land of volk zou onderworpen worden was de afspraak. Algauw bleek dat de Sovjetunie daar anders over dacht. De Sovjetunie onderwierp de Oost-Europese landen met harde hand. Amerika besloot een groot aantal troepen in Europa gestationeerd te houden om West-Europa tegen de Sovjetunie te beschermen. Door zich te verbinden aan een bezettingszone in Duitsland en de verdediging van het verzwakte West-Europa, verplichtte Amerika zich aanwezig te blijven op het Continent. Door de afspraken van Jalta is Roosevelt dus beslissend geweest voor de Amerikaanse rol in Europa na de Tweede Wereldoorlog - en tot op de dag van vandaag.
 
Niet alleen de Verenigde Naties, maar daarvoor al de Volkenbond waren opgericht op Amerikaans initiatief. Roosevelt is een van de Amerikaanse leiders geweest die het gezicht van de wereld veranderd hebben. De wereld zoals die er nu uitziet, in grote meerderheid bestaande uit onafhankelijke en democratische landen, is niet zozeer de wereld van Churchill, die nog geloofde in het Britse koloniale rijk. Evenmin is het die van de grote dictators van de 20e eeuw, of zij nu Hitler of Stalin heetten. Het is de wereld van Franklin Delano Roosevelt.
 
Vragen/opdrachten:
  1. Hoe kwam het dat de verstandhouding tussen Roosevelt en De Gaulle zo moeizaam was?
  2. Ga eens na wie volgens kenners (historici e.d.) de belangrijkste en meest invloedrijke Amerikaanse presidenten zijn geweest. Wat hebben ze met elkaar gemeen? Wat zijn de verschillen?
 
Boeken:
  • S.J.G. Reyn, Allies or Aliens? George W. Bush and the Transatlantic Crisis in Historical Perspective, Atlantische Commissie, Den Haag, 2004, pag. 70-73
  • A. Schlesinger jr., ‘Franklin Delano Roosevelt’, Time 100 ‘Leaders & Revolutionaries’, Time Warner Publishing, New York, 13-04-1998, pag. 48-51
  • F. Verhagen, Alle 42 Presidenten, Big Sky Productions, Amsterdam, 2000, pag. 90-93
Artikelen en websites:
 
Boeken:
  • A. Lammers, Franklin Delano Roosevelt, Koning van Amerika, Een biografie, Balans, Amsterdam, 1992
  • S.J.G. Reyn, Allies or Aliens? George W. Bush and the Transatlantic Crisis in Historical Perspective, Atlantische Commissie, Den Haag, 2004
Artikelen en websites
(c) 2006 - 2020, Atlantische Commissie | Realisatie: Kant en Klare Site.