Jochem de Groot is lid van de Raad van Advies van de Atlantische Commissie

De techlobby probeert Nederlandse en Europese wet- en regelgeving te beïnvloeden. Maar ze geven ook vorm aan het bredere maatschappelijke gesprek over technologie en innovatie en genereren verhalen daaromheen. In het boek Kolonisten van de Cloud laat Jochem de Groot zien hoe dat spel wordt gespeeld.  

Microsoft was er niet bij, maar de andere Big Tech-bazen stonden bij Trump’s tweede inauguratie in januari 2025 netjes op een rijtje: die van Meta, Google, Amazon en Tesla. Ook NVIDIA en Apple waren op het hoogste niveau vertegenwoordigd. Dat Microsoft’s CEO Satya Nadella had besloten om zich, op die ijskoude dag in het Capitool in Washington, niet bij hen te voegen, heeft niets te maken met een gebrek aan belang dat het inmiddels 50 jaar oude bedrijf uit Redmond nabij Seattle hecht aan relaties met overheid en politiek. Integendeel: Microsoft is al veel langer, professioneler en bewuster bezig met de noodzaak om haar belangen bij beleidsmakers, politici en diplomaten te behartigen. Het bedrijf kon zich juist permitteren om, in tegenstelling tot de rest van Big Tech, er níet bij te zijn.

Luisterend oor en meedenker

Veel Tech-bedrijven opereren volgens het door Meta’s grondlegger Mark Zuckerberg gemunte mantra ‘Move fast & break things’. Dit uitgangspunt zegt dat je snel moet innoveren, zelfs als dat fouten of schade veroorzaakt. Maar Microsoft heeft, toen het rond de eeuwwisseling na de grootste crisis uit zijn bestaan bijna door de Amerikaanse overheid werd opgebroken, zijn strategie radicaal verlegd en een andere route naar succes gevolgd. Het bedrijf was in technologisch opzicht allang een dominante speler. Maar het wist zich vanaf 2000 door een bewuste, verfijnd uitgestippelde route ook sterk in politieke en maatschappelijke discussies te mengen. Het toonde zich gevoelig voor culturele argumenten en paste zich – waar nodig – ook aan. 

Door overheden, politici en toezichthouders actief tegemoet te treden, en zich op te werpen als luisterend oor, partner, meedenker en visionair, kwam Microsoft weer op stoom. In combinatie met slimme strategische beslissingen, aankopen, investeringen en partnerschappen werd het niet alleen het meest waardevolle bedrijf ter wereld – een koppositie die het inmiddels van Apple en NVIDIA verliest – maar ook een geopolitieke actor vanjewelste. Het is op het wereldtoneel als privaat bedrijf voor natiestaten een van de belangrijkste partijen geworden om rekening mee te houden.

Verhalen bouwen

Vier jaar lang, van 2009 tot 2013, was ik voor het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken internetdiplomaat. Het was een periode waarin sociale media net opkwamen, en er tussen democratische en autocratische landen een felle wereldwijde richtingenstrijd ontstond over hoe open het internet moest blijven. Bij grote internationale conferenties over de toekomst van het internet viel me in die tijd op hoe vooral Google en Microsoft zich actief opstelden om, in samenwerking met Westerse overheden, internetvrijheid te bevorderen. Dat deden ze in het belang van mensenrechten, maar zeker ook om hun businessmodellen te ondersteunen.

In dat diplomatieke circuit viel mij als jonge diplomaat vooral de politieke en verhalende macht op die deze bedrijven uitoefenden: de zogenoemde discursieve macht. Discursieve macht is een ongrijpbaar soort macht. Het gaat er hierbij niet alleen over hoe techbedrijven invloed uitoefenen op wet- en regelgeving, maar ook over hoe ze het bredere gesprek over technologie en innovatie beïnvloeden, en ook zelf verhalen genereren.

Grote urgentie

Het is deze immateriële impact die, naast de technologische afhankelijkheden die we inmiddels bij Big Tech hebben opgebouwd, al snel lastig te meten is. Toch zou dit type macht tussen de regels door wel grote impact op Europa krijgen. De invloed van Big Tech plaveide de weg voor vertraging en verzwakking van wetten en regels. Het schiep een sfeer van urgentie om digitale technologie snel te kopen en meteen in te zetten. Zo creëerde deze techbedrijven een bredere digitale cultuur waarin hun digitale technologie onmisbaar werd voor onze Europese overheden, bedrijven, scholen en ziekenhuizen.

Na mijn tijd als diplomaat maakte ik uit nieuwsgierigheid en ambitie de overstap naar Microsoft Nederland, waar ik acht jaar werkte als Directeur Corporate Affairs. Als Microsoft-lobbyist in Den Haag en omstreken was het jarenlang mijn taak om die ongrijpbare invloed van het bedrijf in Nederland uit te oefenen. In die rol moest ik de discursieve macht in de polder in de praktijk brengen. In mijn boek Kolonisten van de Cloud, dat verschijnt op 20 november 2025, wil ik laten zien hoe dat spel wordt gespeeld.

Zo probeerde ik vertrouwen in de privacy van Microsoft-producten te creëren en het bedrijf als een voorloper op het gebied van cybersecurity en verantwoord gedrag van landen en bedrijven in cyberspace te positioneren. De opkomst van ´de Cloud´, waarbij technologie niet vanaf de eigen computers maar op afstand vanuit datacenters draait, moest ik als digitale toekomst tussen Nederlandse politieke en ambtelijke oren krijgen. Later – ruim vóór ChatGPT – maakte ik de Haagse geesten alvast rijp voor kunstmatige intelligentie als oplossing voor allerlei economische en maatschappelijke problemen.

Mentaal gekoloniseerd

Zo leerde ik veel over de ontvankelijkheid van Nederlanders voor Amerikaanse technologische vergezichten en over de visionaire leemte in Europa waarin die Amerikaanse verhalen – zeker tussen 2010 en 2020 – welwillend werden ontvangen. In die zin heeft Europa zich door Big Tech-bedrijven niet alleen technologisch, maar ook mentaal welwillend laten koloniseren. Ik zag van binnenuit hoe Microsoft niet alleen wetgeving beïnvloedde, maar ook de onderliggende aannames over ‘internetvrijheid’, ‘cybernormen’, ‘toegankelijkheid’ en recenter ‘digitale soevereiniteit’ heeft aangereikt. 

Zo ontstond langzaam maar zeker een discursieve invloed. Niet zoals bij ‘echte’ kolonisatoren door middel van geweld, maar via overtuiging, toegang en afhankelijkheid. Het resultaat is een wereldorde waarin de macht niet alleen wordt uitgeoefend door wie de middelen heeft, maar ook door wie bepaalt welke verhalen we over die middelen mogen vertellen. Door zowel zijn technologische middelen als zijn visies op hoe daarmee te leven en te werken, vormt Microsoft in mijn ogen de voorhoede van de kolonisten van de cloud.

Het boek Kolonisten van de Cloud. Over tech-lobbyisten in de geopolitieke machtsstrijd van Jochem de Groot is vanaf nu te koop.

Foto header: Racks of telecommunications equipment in part of a data center (Wikipedia)