Illustratie: Milan Lobik

Casper Thomas is redacteur bij De Groene Amsterdammer en schrijft ook voor het Financieele Dagblad. Van 2017 tot 2022 was hij correspondent in de Verenigde Staten. Thomas is, samen met Dieuwertje Kuijpers en de Jonge Atlantici, een van de vaste columnisten van Atlantisch Perspectief.

Foto: Bob Bronshoff

Zou de foto over decennia nog steeds worden bekeken, net zoals nu die beroemde afbeelding van Churchill, Roosevelt en Stalin zittend op rij? Veelzeggend was het plaatje in ieder geval, ook al waren de gesprekken in Washington halverwege augustus minder bepalend dan die in Yalta 1945: Trump achter het ‘resolute desk’, de Europese leiders als een groep smekelingen ervoor op houten stoeltjes.

Dit is in ieder geval hoe het Witte Huis het graag ziet: de macht ligt bij de Amerikaanse president, de rest moet bij hem aanschuiven. Als enkel individu is hij machtiger dan de verzameling staatshoofden en EU kopstukken bij elkaar. Of Trump inzake Oekraïne en Rusland daadwerkelijk ‘naar vrede toe werkt’, zoals de officiële slogan van het Witte Huis luidt, moet nog blijken. Over de beeldtaal is hij in ieder geval meester, en dat is voor deze president al snel voldoende.

Toen Trump in 2016 voor het eerst aantrad, klonken pleidooien voor een Europa dat meer op eigen benen staat, in economische, diplomatieke en militaire zin. ‘De Europeanen doen er verstandig aan voor hun eigen verdediging te zorgen’, concludeerde de denktank Carnegie Europe kort nadat Trump voor het eerst president werd. Dat Amerika een leider kon kiezen die weinig opheeft met democratie in brede zin – en getuige de Capitoolbestorming van 6 januari 2021 ook niet in smalle zin – werd gepresenteerd als een ‘wake up call’ voor ons continent. Er kwam weinig van terecht. De terugkeer naar een ogenschijnlijk normaal met Joe Biden als president, maakte het verleidelijk om Trump af te doen als een aberratie. Europa liet twee opeenvolgende presidentstermijnen een kans liggen. Toen Trump terugkeerde waren de Europese landen nauwelijks zelfstandiger dan toen hij de eerste keer aantrad.

De gevolgen laten zich inmiddels zien. Europa zag zich gedwongen te tekenen voor een handelsovereenkomst die neerkomt op miljarden aan toegezegde afname van Amerikaanse export, in ruil voor iets lagere importtarieven dan waar Trump mee dreigde. De suggestie dat hiermee het voortduren van Amerika’s betrokkenheid bij een gezamenlijke defensie, en steun aan Oekraïne in het bijzonder, gekocht kon worden, spatte uiteen toen Trump welwillend de hand van Poetin schudde in Alaska. Tijdens de NAVO-top afgelopen juni werden extra defensie-uitgaven toegezegd door alle bondgenoten. Waren de Europese landen hier direct in 2016 mee begonnen, of zelfs na de Russische invasie van Oekraïne, dan was onze onderhandelingspositie ten opzichte van Washington een stuk sterker geweest.

Met een tweede ronde Trump keert het ontkoppelingsdenken ook weer terug. ‘Meer Europa, Minder Amerika’, zo vatte de Adviesraad Internationale Vraagstukken het devies samen. Houdt rekening met ‘het wegvallen van Amerika’ als het gaat om defensie en veiligheid, bepleit de AIV. Of het zover komt is niet zeker, maar zolang de Amerikaanse president zegt een ‘geweldige relatie’ met Vladimir Poetin te hebben is het een nuttig gedachte-experiment dat Europa eindelijk tot 21^ste-eeuwse geopolitieke volwassenheid kan brengen.