Mats Liesker is bestuurslid van de Jonge Atlantici

Sinds afgelopen maand duurt de grootschalige Russische invasie van Oekraïne langer dan het Oostfront van de Tweede Wereldoorlog. Met andere woorden: het kostte minder tijd om de frontlinies van de Poolse grens naar Stalingrad en terug naar Berlijn te bewegen dan van het ene dorp in Oost-Oekraïne naar het andere. Waar ik bij wil stilstaan, is dat er, evenals de frontlinies in Oekraïne, weinig beweging zit in het Europese denken over verantwoord leiderschap.

Om de vergelijking te verbreden: het uitbreken van WOII betekende de rehabilitatie (Churchill), verlenging (Roosevelt) én de lancering van carrières van nu gevierde leiders (denk aan Eisenhower, Marshall en De Gaulle). Vergis je niet: er was niets unieks of gelukkigs aan deze generatie; de situatie dwong hen tot actie. In 2026, na vier jaar oorlog op dit continent, ontelbare doden en een ogenschijnlijke herwaardering van nationale veiligheid, blijft zo’n effect in Europa uit (buiten Oekraïne zelf, natuurlijk). In plaats daarvan zie ik vooral inwisselbare types die frasen herhalen die vijf jaar geleden al archaïsch waren.

Neem bijvoorbeeld onze secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte. Afgelopen maand was Rutte er snel bij om een Europese pijler binnen het bondgenootschap weg te wuiven: Keep on dreaming. Ik zie echter geen heil op lange termijn in het vasthouden aan een partnerschap dat in deze vorm niet houdbaar is. Los daarvan: zelfs als er een kern van waarheid in zit, wat is de meerwaarde van deze uitspraak? In de internationale politiek bestaat beleid uit wat er wordt gezegd en zulke acties hebben tastbare gevolgen. Stel dat Churchill na Duinkerken had gezegd: ‘Beste mensen, we hebben echt Amerikaanse wapens nodig of we zijn de pineut.’ Dat is natuurlijk ook zo, maar ik denk dat Gary Oldman geen Oscar had gewonnen voor die rol. Voor zover ik me herinner was het: if necessary for years, if necessary alone. Gaan we deze storm overleven? Geen idee, maar bij voorbaat uitgaan van niet lijkt me geen goede boodschap voor het thuisfront.

Wat onze vijanden van de afgelopen honderd jaar gemeen hebben, zij het de nazi’s, bolsjewieken of jihadisten, is de veronderstelling dat de inwoners van de liberale democratieën, vooral in West-Europa, te zwak of decadent zijn om serieus tegenwicht te bieden. Poetin en Trump denken dat ook, maar toch inspireren zij niet hetzelfde enthousiasme om het tegendeel te bewijzen zoals een zekere gefaalde Oostenrijkse huisschilder dat ooit deed. Sterker nog, in München, immer de stad van het klakkeloos toegeven, krijgt de Amerikaanse buitenlandminister groot applaus voor de laagdrempeligste belofte tot samenwerking. We wachten wel braaf de volgende poging af om ons bij het grofvuil te zetten. Niet omdat we geen alternatieven hebben, maar omdat de politieke wil ontbreekt om die alternatieven te kiezen.

Mijn wens is niet dat iedereen een held wordt, maar er is niks verstandigs aan het risico-averse pad kiezen wanneer dat op termijn de problemen alleen maar zal verergeren. Er is niks verstandigs aan het napraten van onwaarheden om maar in Trumps gratie te blijven. Daarnaast is er niks chauvinistisch of romantisch aan een grote bek terug hebben wanneer jouw gemeenschap wordt gechanteerd. In vier jaar tijd werd het Derde Rijk ten val gebracht; in datzelfde tijdsbestek zijn wij er nog niet helemaal uitgekomen of we onze eigen veiligheid serieus moeten nemen. Als Europeaan ben ik het gebrek aan daadkracht zat, dan maar risico’s nemen. Snel leren zwemmen doe je uiteindelijk ook in het diepe eind van het zwembad.