Casper Thomas is redacteur bij De Groene Amsterdammer en schrijft ook voor het Financieele Dagblad. Van 2017 tot 2022 was hij correspondent in de Verenigde Staten. Thomas is een van de vaste columnisten van Atlantisch Perspectief.

In 1961, toen de alliantie tussen communistisch China en de Sovjet-Unie uiteenviel vanwege verschillende interpretaties van de marxistische leer, schreef Mao Zedong een gedicht om zijn ideologische strijd kracht bij te zetten. Daarin prees hij Sun Wokung, een mythische apengod uit het zestiende-eeuwse Chinese epos Reis naar het Westen. De Chinese leider putte levenslang inspiratie uit dit verhaal en uit de figuur Sun Wokung in het bijzonder. Wokung stond voor opstandigheid, rebellie en chaos en in opmaat naar de culturele revolutie beloofden Mao en de Rode Garde precies op die manier de macht over te nemen.

Het lijkt een verre stap, van Mao’s China naar de trans-Atlantische relaties van de eenentwintigste eeuw, maar The New Statesman zag een parallel: ook in het huidige Amerika worden chaos en destructie ingezet als machtsmiddel. “Mao, net als Trump, was een revolutionaire zeventiger, een anarchist-in-chief. Het gedeelde principe van deze leiders was dat macht kan worden verworven door ordeloosheid tot stand te brengen”, aldus het Britse tijdschrift.

Kijk door deze lens naar het huidige Amerikaanse presidentschap (en het voorlaatste) en er valt veel op zijn plaats. Trump gedijt bij wanorde, zo constateren de biografen die een tijdje in Witte Huis mogen rondlopen. In een omgeving waar niets vaststaat en wat gisteren gold vandaag niet meer telt, wordt de machthebber nog machtiger. Niet regels en afspraken, maar de wil van de leider geeft de maat aan, hoe wispelturig die ook is. In 2021 probeerde Trump ondanks verloren verkiezingen aan te blijven als president. In de chaotische omstandigheden van in twijfel getrokken stembusuitslagen en de Capitoolbestorming slaagde dit bijna.

Trump II wordt vaak bestempeld als wanordelijk, met een president die met botte bijl op het Amerikaanse overheidsapparaat inhakt, wild met tarieven zwaait en andere landen binnenvalt. Aan de ontvangende kant – Amerikaanse ambtenaren, Amerika’s handelspartners, buitenlandse regimes en burgers in bijvoorbeeld Venezuela en Iran – is dit inderdaad chaos. Maar vanuit het Witte Huis bezien worden er juist doelen bereikt. Een kleiner ambtenarenapparaat betekent minder tegenmacht en de tarieven zijn een manier om nieuwe handelsovereenkomsten af te dwingen.

Geldt dat ook voor misschien wel de grootste wanorde die Washington nu heeft ontketend, met aanvallen op Iran? In ieder geval zorgt het Witte Huis voor maximale verwarring. ‘Het einde van de oorlog dient zich aan’, sprak Trump na een aantal bombardementen. ‘Dit is pas het begin’, stelde zijn minister van Oorlog Pete Hegseth. Gevraagd door journalisten welke van de twee het was, antwoordde Trump ‘misschien wel beiden’. Tegelijk eindigen en beginnen – zoiets kan alleen in Trumps Amerika.

En het hogere doel? Het Witte Huis voerde talloze motieven aan, maar de vraag hoe voorspoed en veiligheid van Amerikanen gediend is met deze oorlog blijft onbeantwoord. Maar misschien hoort die vraag teveel bij de oude, op orde gebaseerde Amerikaanse wereld. In de huidige wereldwanorde misschien wel een doel op zich. De VS dreigt de greep op de mondiale orde te verliezen, maar kunnen de wereld dan altijd in chaos storten. En ook dat is macht.