Portrettengalerij

 

 

 

 

Gedurende de Tweede Wereldoorlog kwam er een einde aan een periode van politiek isolationisme van de Verenigde Staten. Vanaf het einde van de Eerste Wereldoorlog (1918) had de Amerikaanse regering zich namelijk veelal ver gehouden van bemoeienis met de Europese landen. De poging van president Woodrow Wilson in 1918 om de Verenigde Staten deel te laten nemen aan de Volkenbond werd door het Congres, de Amerikaanse volksvertegenwoordiging, tegengehouden. De Amerikaanse presidenten waren daarna vooral gericht op binnenlandse en economische kwesties. Ook bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in september 1939 bleven de Verenigde Staten in eerste instantie afzijdig. Dit veranderde na de aanval van de Japanse luchtmacht op de Amerikaanse vloot in Pearl Harbor (Hawaï) in december 1941. Nadat ook Duitsland de oorlog had verklaard aan de Verenigde Staten, mengden de Verenigde Staten zich onder leiding van de Democratische president Franklin D. Roosevelt in het wereldwijde conflict. Samen met de legers van de andere geallieerde landen Groot-Brittannië, Canada en de Sovjetunie (USSR) wist het Amerikaanse leger de as-mogendheden (Duitsland en Italië) op het Europese continent vanaf mei 1944 in het defensief te drukken.

 

 

Harry S. Truman werd geboren in 1884 in de zuidelijke Amerikaanse staat Missouri. Na het afronden van de middelbare school werkte hij jarenlang als boer. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij als soldaat gelegerd in Frankrijk, waar hij snel carrière maakte. Na afloop van de oorlog studeerde Truman enige tijd rechten, waarna hij in 1922 bij een rechtbank ging werken. In 1934 werd hij namens de Democratische partij gekozen als senator van Missouri, een functie die hij bekleedde tot 1943. Tijdens de verkiezingen in 1944 werd hij de running mate van Franklin Roosevelt, en zij versloegen hun Republikeinse tegenstanders. Na de onverwachte dood van president Roosevelt in april 1945 werd vice-president Truman de 33ste president van de Verenigde Staten. Ook de verkiezingen van 1948, waarin hij het opnam tegen zijn Republikeinse uitdager Thomas Dewey, wist hij winnend af te sluiten. Truman had zich in 1951 ook kandidaat kunnen stellen voor een derde ambtstermijn. Hij besloot hier vanaf te zien. De nieuwe Democratische kandidaat Adlai Stevenson verloor eind 1951 de verkiezingen van de Republikein Dwight Eisenhower, die Truman opvolgde. In 1972 overleed Harry Truman op 88-jarige leeftijd.

 

 

Harry Truman was vanaf januari 1945 vice-president onder Roosevelt. Hij had echter weinig invloed op het optreden van de Amerikaanse regering. Roosevelt bepaalde de oorlogsvoering op het Europese continent en in de Pacific (Stille Oceaan). Deze situatie veranderde drastisch toen Roosevelt op 12 april 1945 overleed. Truman moest van Eleanor Roosevelt, de vrouw van Roosevelt, naar het Witte Huis komen, waarna hij de dood van Roosevelt vernam. Truman zei daarop: “Is er iets wat ik voor u kan doen, mevrouw?” Waarop mevrouw Roosevelt antwoordde: “Is er iets wat ik voor jóu kan doen? Want jij bent degene die in de problemen zit!”

 

Truman, die op dat moment pas 82 dagen vice-president was en nauwelijks ervaring had met buitenlandse politiek, werd de nieuwe president van de Verenigde Staten en daarmee de machtigste van de geallieerde leiders. Truman stond allereerst voor de opgave de Verenigde Staten te leiden naar een overwinning in de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast moest hij samen met de andere geallieerde leiders beslissen over de vraag hoe de wereldorde er na het einde van de oorlog eruit zou moeten zien. Hierover was overigens door Winston Churchill, Jozef Stalin en Roosevelt al een begin gemaakt tijdens de conferentie van Jalta (Rusland) in februari 1945.

 

Nadat de oorlog op het Europese continent met de overgave van Duitsland (7 mei 1945) was beëindigd, bleef de oorlog tussen de Verenigde Staten en Japan voortduren. De Amerikaanse president stond voor de keuze of hij Amerikaanse grondtroepen zou inzetten voor een invasie van Japan. Dit zou echter grote aantallen Amerikaanse slachtoffers gaan kosten. Intussen hadden vanaf 1939 Amerikaanse wetenschappers in het diepste geheim gewerkt aan de ontwikkeling van een atoombom (het Manhattan-project). Dit wapen had een vernietigende kracht en zou bij gebruik vele slachtoffers tot gevolg hebben. Om het conflict met Japan tot een spoedig einde te brengen, besloot Truman het nieuwe wapen toch in te zetten. Op 6 augustus 1945 werd een atoombom geworpen op de Japanse stad Hiroshima, en drie dagen later op Nagasaki. Het aantal slachtoffers van de twee atoomaanvallen bedroeg ongeveer 150.000. De Japanse regering gaf zich kort daarna, op 13 augustus 1945, over. De Tweede Wereldoorlog was ten einde. Critici van Truman menen dat zijn besluit tot het afvuren van de atoombommen op Japan mede werd ingegeven om de Sovjetunie onder Stalin duidelijk te maken dat de Verenigde Staten de grootste militaire en technologische macht in de wereld waren. De betrekkingen tussen de VS en de Sovjetunie, ondanks dat ze gezamenlijk hadden gevochten tegen nazi-Duitsland, waren namelijk aan het einde van de oorlog ernstig verstoord. Er waren vanaf 1945 al meerdere aanwijzingen dat de Russen na de afloop van de oorlog in het door hen ‘bevrijde’ Oost-Europa grote politieke invloed wensten te behouden.

 

Om desondanks de vrede en veiligheid in de toekomst te garanderen, werd mede op initiatief van Truman op 26 juni 1945 in San Francisco de Verenigde Naties (VN) opgericht. Dit keer was de Amerikaanse politiek zich ervan bewust dat zij actief diende te blijven op het wereldtoneel. De VN zou verantwoordelijk worden voor wereldwijde conflictbeheersing en diende haar niet-succesvolle voorganger, de Volkenbond, te doen vergeten. Dat jaar ondertekenden 51 landen het VN-handvest. Het belangrijkste orgaan van de VN zou de Veiligheidsraad worden, waarin als permanente leden de Sovjetunie, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zitting namen. De VN zou, zo was de hoop, het alleenrecht hebben op de beslissen over het voeren van oorlog.

 

Ondanks deze idealistische plannen bleek de wereld ook na het einde van de Tweede Wereldoorlog niet vreedzamer geworden. Over de toekomst van Europa waren de Sovjetunie en de Verenigde Staten het compleet oneens. Waar de Amerikaanse regering onder leiding van Truman na de oorlog een democratisch en kapitalistisch Europa wenste, wilde de communistische Sovjetunie van Stalin politieke en militaire invloed behouden in een zo groot mogelijk deel van (Oost-)Europa. Na de bevrijding van landen als Polen en Tsjecho-Slowakije kwamen onder druk van de Sovjetunie daarom direct communistische regeringen op niet-democratische wijze aan de macht. Churchill sprak in dit verband over een ‘IJzeren Gordijn’ dat ‘neergedaald’ was over Europa, en Oost- en West-Europa scheidde in invloedsferen.

 

Ook het verslagen Duitsland werd opgedeeld. Tijdens de conferentie van Potsdam (augustus 1945) besloten Truman, Stalin en Churchill dat Duitsland zou worden opgedeeld in 4 bezettingszones. In de Bondsrepubliek Duitsland (BRD, West-Duitsland) werden westerse troepen gelegerd, terwijl in de Duitse Democratische Republiek (DDR, Oost-Duitsland) de Sovjetunie het voor het zeggen kreeg. De Duitse hoofdstad Berlijn werd opgedeeld in een westers- en Sovjetdeel. Hoewel er geen echte oorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjetunie was, nam de vijandigheid tussen Oost en West in hevigheid toe: de Koude Oorlog was een feit.

 

Truman had de Sovjet-expansie (uitbreiding) in Oost-Europa niet kunnen verhinderen. Wel wilde hij tegengaan dat andere landen in Europa onder communistische regimes zouden vallen. Hij zegde in maart 1947 tijdens een toespraak voor het Amerikaanse Congres steun toe aan “alle landen in de vrije wereld die bedreigd zouden worden”. Truman doelde hiermee op de dreiging van de Sovjetunie. Voortaan zou Washington landen financieel en militair ondersteunen als zij werden bedreigd door Moskou. Deze Truman-doctrine werd datzelfde jaar nog ten uitvoer gebracht, toen Turkije en Griekenland werden bedreigd door een communistische opstand. De regeringen van beide landen kregen vervolgens grote financiële steun van de Amerikanen waardoor de opstand kon worden neergeslagen. De Truman-doctrine zorgde voor een duidelijke strategie ten opzichte van de Sovjetunie. Het Amerikaanse beleid zou gaan bestaan uit indamming (‘containment’) van de Suvjetunie. Hierbij diende dit land geïsoleerd te worden, terwijl zoveel mogelijk staten gewonnen dienden te worden voor het Westerse systeem van democratie en kapitalisme. De Amerikaanse hoop was dat door diens isolement de Sovjetunie vanzelf ineen zou storten. De Marshall-hulp, genoemd naar de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken George Marshall, was een uitvloeisel van de Truman-doctrine. De grote financiële hulp die West-Europa vanaf 1947 van de Verenigde Staten ontving, was erop gebaseerd dat een economisch sterk Europa beter bestand zou zijn tegen het communisme.

 

De VS leken tijdens de Berlijncrisis in 1948-1949 op een militaire confrontatie met de Sovjetunie af te stevenen. De Russen blokkeerden de toevoer van goederen naar West-Berlijn. Tijdens deze blokkade van Berlijn besloot Truman een Amerikaanse luchtbrug in te stellen die de West-Berlijnse bevolking van voedsel en goederen voorzag.

 

Vanwege de oplopende spanning tussen Oost en West werd mede op Amerikaans initiatief op 4 april 1949 de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) opgericht. De 12 landen in West-Europa en Noord-Amerika die dat jaar lid werden van de NAVO, beloofden elkaar dat een Sovjetaanval op één lidstaat zou worden beschouwd als een aanval op alle landen van de alliantie. Het getroffen land zou dan militair zouden worden bijgestaan door de andere NAVO-leden. Dit principe van collectieve verdediging werd vastgelegd in Artikel 5 van het NAVO-verdrag. Truman benoemde de Amerikaanse generaal Dwight Eisenhower als militair opperbevelhebber van de veiligheidsorganisatie (Supreme Allied Commander Europe, SACEUR). In 1955 werd de Sovjettegenhanger van de NAVO opgericht: het Warschaupact.

 

De Amerikaanse strijd tegen het communisme verspreidde zich vanaf 1949 ook naar Azië. In dat jaar had China na een burgeroorlog ook een communistisch bewind gekregen onder leiding van Mao Zedong. In juni 1950 had het eveneens communistische Noord-Korea met steun van de Sovjetunie het democratische Zuid-Korea aangevallen. Truman besloot met goedkeuring van de VN dat de Amerikanen Zuid-Korea militair te hulp zouden komen. Nadat ook China zich in de Korea-oorlog (1950-1953) had gemengd, adviseerde de Amerikaanse generaal Douglas MacArthur, die de VN-troepen leidde in Korea, president Truman om een atoombom op China af te vuren. Truman weigerde dit. Verschillende conflicten met MacArthur zorgden ervoor dat Truman hem in 1951 ontsloeg. Uiteindelijk stabiliseerde de oorlog zich op de 38ste breedtegraad, waarna in 1953 een wapenstilstand werd gesloten. De Korea-oorlog betekende een ommekeer in de populariteit van Truman. Vooral Republikeinen verweten hem dat hij niet hard genoeg zou hebben opgetreden tegen het communisme.

 

Ook in de Verenigde Staten zelf ontstond tijdens het presidentschap van Truman een jacht op (vermeende) communisten in de Amerikaanse samenleving en politiek. Onder leiding van senator Joe McCarthy werden vanaf 1950 vele onschuldige mensen veroordeeld voor landverraad (‘red scare’). Truman bekritiseerde de harde werkwijze van McCarthy maar kon hem niet van zijn activiteiten afhouden.

 

 

Het is opvallend dat de waardering voor Trumans beleid na zijn aftreden sterk is toegenomen. Het werd namelijk steeds duidelijker dat Truman de Verenigde Staten door een moeilijke periode heen had geholpen. Zo had Truman er aan bijgedragen dat de Tweede Wereldoorlog door de Verenigde Staten winnend werd afgesloten, en dat de zich ontvouwende Koude Oorlog niet escaleerde in een nucleaire confrontatie met de Russen. Hoewel de discussie over de juistheid van Trumans gebruik van de atoombom waarschijnlijk nog lang zal voortduren, wordt hij hoe dan ook gezien als een van de meest succesvolle presidenten in de Amerikaanse geschiedenis.

 

Truman was medeverantwoordelijk voor de oprichting van de VN en de NAVO. Deze organisaties zijn van blijvende invloed geweest voor de vrede en veiligheid in Europa en de wereld. Hoewel de VN niet altijd succesvol functioneerde, is het wel het belangrijkste orgaan geworden voor internationaal overleg tussen staten. Truman doorbrak daarnaast de Amerikaanse neiging tot isolationisme, en besloot zich garant te stellen voor de veiligheid van West-Europa. Dit resulteerde in 1949 in de oprichting van de NAVO. Deze organisatie is tijdens de gehele Koude Oorlog van essentieel belang geweest voor de veiligheid van ons deel van de wereld. De erfenis van Truman leeft in de vorm van deze twee verdragsorganisaties tot de dag van vandaag voort.

 

 

Boeken:

 

Boeken:

Websites:

Documentaire: