DIENSTBAAR IN NEDERLAND
Op de een of andere manier lukt het niet de sociale samenhang in Nederland te versterken. Zou de invoering van een Sociaal-culturele Service een bijdrage kunnen leveren aan het versterken van de sociale samenhang?
Zowel in de Troonrede als in de Kerstboodschap van 2007 vraagt de regering en Hare Majesteit aandacht voor de sociale samenhang. In de Kerstboodschap horen we: “Grofheid in woord en daad tast de verdraagzaamheid aan. Naast gevaarlijk generaliseren is er nóg een ontwikkeling die onze maatschappelijke verbondenheid bedreigt. Individualisering die doorslaat naar puur egoïsme doet afbreuk aan het algemeen belang. Als we het zicht verliezen op wat ons allen tezamen aangaat, ondermijnen wij onze samenleving.''
De Sociaal-culturele Service is een maatschappelijke stage waarbij alle jongeren een elementaire vorming krijgen van een half jaar, gevolgd door een half jaar voor het verrichten van werkzaamheden (stages) binnen sectoren als Defensie, de openbare orde en veiligheid, sport, milieu, of sociale zorg. De totale stage loopt van september tot juni (een schooljaar). De bedoeling is dat in die periode zoveel mogelijk sociale lagen met elkaar in aanraking komen en we elkaar binnen onze samenleving deelgenoot maken van normen en waarden. Ook kunnen de jongeren een bepaalde fysieke fitheid bereiken, kennis over voeding vergaren en wellicht andere voor de maatschappij nuttige zaken leren.
Waarom?
- De staatssecretarissen Van der Knaap, Van Bijsterveld en Aboutaleb tekenden in november 2007 een overeenkomst, waarbij zij voortijdig schoolverlaten willen terugdringen en de personeelsvoorziening bij Defensie willen versterken. Daarbij wil men in het bijzonder de sociale samenhang van projecten bevorderen. De gedachte is hierbij: iedereen doet mee. Deze gedachte past perfect bij het voorstel.
- Het vervullen van een Sociaal-culturele Service kan een manier zijn om negatieve maatschappelijke individualisering tegen te gaan. Samen dingen doen is belangrijk als je elkaar wilt leren kennen, respecteren en waarderen. Het ondersteunt de groepscohesie; dit werkt bij Defensie, het werkt in het bedrijfsleven en het helpt bij het bouwen van een natie of samenleving. Het zal de integratie ten goede komen. Het positieve van de militaire dienstplicht indertijd was dat jongens uit allerlei sociale lagen met elkaar, in een uitdagende situatie en onder leiding van gezagsdragers, een prestatie moesten leveren. Ze leerden om te gaan met gezag maar ook met teleurstellingen of frustraties. Ze ontdekten hoe ze reageerden in tijden van spanning. Voor een toekomst die alleen maar complexer en onzekerder wordt, is het opbouwen van een bepaalde weerbaarheid geen overbodige luxe.
- Een jaar Sociaal-culturele Service is maatschappelijk van grote betekenis. Vaak komt uit onderzoek naar voren dat ‘moreel verval’ voortkomt uit ‘culturele onbalans’. De Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington wijst in zijn boek Botsende beschavingen op de negatieve effecten van deze onbalans, zoals de toename van asociaal gedrag, drugsgebruik en geweld. Verder signaleert hij een stijging van het aantal eenoudergezinnen en de afname van het ‘sociaal kapitaal’, zoals liefhebbers voor vrijwilligerswerk. Ook merkt hij een verzwakking van het arbeidsethos op, waardoor mensen meer op zichzelf gericht raken, minder toegewijd zijn en geen echte prestaties meer leveren. Het bevorderen van een maatschappelijk bewustzijn zou zelfs voor de toekomst een maatschappelijk veiligheidsgevoel kunnen waarborgen.
Indien we er in slagen jongeren zaken te leren als: samenwerken, omgaan met chaos en het helpen bestrijden van rampen en calamiteiten (onder het motto “vele handen maken licht werk”) dan bouwt Nederland aan een potentieel dat vervolgens een leven lang kan worden aangesproken.
Hoe de discussie ook gaat lopen, het moet mogelijk zijn de maatschappelijke stage ook binnen de krijgsmacht te laten lopen. Daarom zouden ook militairen betrokken moeten zijn bij het denken en de voorbereiding ervan. De afschaffing van de opkomstplicht, nu bijna 13 jaren geleden, was een oplossing van die tijd. De vraag blijft of de volksvertegenwoordigers het historische besluit rond de opschorting van de dienstplicht zo snel weer (ten dele) zal willen heroverwegen. De overheid dient in deze echter haar verantwoordelijkheid te nemen door concreet te laten zien op welke wijze we taken binnen de samenleving solidair en coöperatief kunnen vervullen. Het is nu tijd voor andere oplossingen, de Sociaal-culturele Service verdient het om verder onderzocht te worden.
Luitenant-kolonel der mariniers Dick Bosch is vice-voorzitter van de KVMO en docent aan de NLDA.
Symposium NAVO Strategisch Concept (5 mrt)
