Column door Jean-Pierre van Aubel

EU IN KOSOVO

Met de leuze 'Come to Europe' trekt momenteel een reclamekaravaan van de Europese Unie door Kosovo. Deze wervelende 'roadshow' moet de Kosovaren warm maken voor de komst van de EU 'Rule of Law'-missie EULEX. Optredens van lokale zangers en zangeressen, een EU-quiz en voorlichtingsmateriaal moeten er voor zorgen dat de EU-missie die op 15 juni van start zou gaan de benodigde steun krijgt. Maar er doet zich een probleem voor. De missie gaat op 15 juni wel van start, maar is nog niet op halve sterkte. Het was de bedoeling dat op 15 juni niet alleen de nieuwe Kosovaarse grondwet in werking zou treden en dat de VN-missie in Kosovo, UNMIK, het gros van haar taken aan de nieuwe Kosovaarse autoriteiten zou overdragen, maar ook dat EULEX een deel van het werk van UNMIK zou overnemen. EULEX zou zich dan moeten richten op het begeleiden, adviseren en monitoren van de Kosovaarse politie, justitie en douane; UNMIK zou na bijna tien jaar aanwezigheid uit Kosovo vertrekken.

Lange tijd leek iedereen het eens over deze wisseling van de wacht. Op 16 februari, de dag voordat de Kosovaren hun onafhankelijkheid uitriepen, besloten de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie dat EULEX van start zou gaan. Een transitieperiode van vier maanden was nodig om EULEX op volle sterkte te krijgen. Op 15 juni zou dan het stokje van de VN worden overgenomen. De VN moet dan wel besluiten plaats te maken voor de EU. Tot op heden is dat besluit, mede als gevolg van grote druk door Moskou en Belgrado, nog niet genomen. Verdeeldheid binnen de EU zorgde ervoor dat ook in Brussel geen vuist kon worden gemaakt om bij de VN het broodnodige besluit af te dwingen.

De operationele gevolgen hiervan zijn groot. Het ontplooiingsplan van EULEX is gebaseerd op de aanname dat UNMIK vanaf 17 februari zou afbouwen en dat kantoorruimte en transportmiddelen vanaf dat moment voor EULEX vrij zouden komen. Dat is niet gebeurd, de ontplooiing van EULEX heeft een flinke vertraging opgelopen. Op dit moment zijn nog maar 300 van de 1900 missieleden ontplooid. Twee weken voor de magische datum in juni loopt de spanning op. Zal er voor 15 juni alsnog groen licht komen uit New York? En hoe groot is de achterstand dan die al is opgelopen? Zeker is dat voor het ontplooien van de overige 1600 missieleden nog wel wat tijd nodig is en dat EULEX niet voor het einde van de zomer volledig operationeel zal zijn.

Daarmee komt eens te meer de geloofwaardigheid van de EU in het geding. Deze missie is veruit de grootste civiele missie in de recente geschiedenis van het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB) en kent voor het eerst een geïntegreerd karakter (zowel politie als justitie en douane). Er staat dan ook nogal wat op het spel voor Brussel. Bij falen wordt al gesproken over het einde van het EVDB. Dat vind ik te defaitistisch, maar het zal zeker geen goed doen.

Mocht de politieke uitkomst zijn dat UNMIK voorlopig nog even blijft, omdat alleen dat acceptabel is voor Rusland en Servië, en dat EULEX onder diens paraplu opereert, dan kan dat leiden tot een diffuse situatie waarvan mogelijk de georganiseerde misdaad, die in Kosovo nog steeds op grote schaal aanwezig is, kan profiteren. Het is de taak van EULEX om daarop voorbereid te zijn.

De Kosovo Serviërs hebben geen vertrouwen in de EU-missie, voor hen is EULEX een illegale missie op Servisch grondgebied. De Kosovo Albanezen hebben wel vertrouwen in EULEX, maar als we niet opletten verliezen we ook hun vertrouwen en staan we op gelijke voet met UNMIK. En juist dat wilden alle EU-lidstaten voorkomen. EULEX staat voor een nieuwe start, en niet voor meer van hetzelfde. Zoals is te lezen in de straten van de hoofdstad Pristina: JO EUMIK (Nee tegen EUMIK).

Jean-Pierre van Aubel is politiek adviseur van het hoofd van de EULEX-missie.