Onderzoek rol Nederland bij Irakoorlog

Commissie-Davids presenteert rapport

• Voor de oorlog ontbrak een solide volkenrechtelijk mandaat. Resolutie 1441 van de VN-Veiligheidsraad kon niet dienen als rechtvaardiging voor het gebruik van geweld.
• Bij de besluitvorming in het kabinet speelde premier Jan Peter Balkenende, met name in het begin, geen leidende rol. Buitenlandse Zaken, onder leiding van minister Jaap de Hoop Scheffer, bepaalde het beleid.
• Handelsbelangen en de benoeming van De Hoop Scheffer tot secretaris-generaal van de NAVO speelden echter geen rol in de Nederlandse motivatie de oorlog politiek te steunen.
• Het Nederlandse onderscheid tussen politieke en militaire steun werd door de Verenigde Staten niet zo scherp gezien.
• De Nederlandse inlichtingendiensten hadden vrijwel geen eigen informatie over eventuele massavernietigingswapens. In hun analyse van de Angelsaksische informatie waren de Nederlandse diensten terughoudend over het bewijs voor de aanwezigheid van deze wapens in Irak. De verschillende ministers hebben de Tweede Kamer hier niet volledig over ingelicht. Alleen informatie die het beleid ondersteunde werd gedeeld met het parlement.
• Ook werd de Kamer niet voldoende geïnformeerd over het Amerikaanse verzoek mee te werken aan de opbouw van een militaire macht om Irak te dwingen zich aan Resolutie 1441 te houden. Hetzelfde gold voor de Host Nation Support die Nederland vanaf 17 februari 2003 verleende aan de VS, waardoor Amerika gebruik mocht maken van het Nederlandse luchtruim en grondgebied voor militaire transporten.
• Er is geen bewijs dat Nederland een actieve militaire bijdrage heeft geleverd aan de inval van Irak of de voorbereiding daarvan.
• Artikel 100 van de Grondwet, dat voorziet in het vooraf inlichten van de Kamer door het kabinet “over de inzet of het ter beschikking stellen van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde,” is niet toegepast met betrekking tot de uitzending van Patriot-luchtafweergeschut naar Turkije. Dit had wel moeten gebeuren.

• In een eerste reactie op het rapport leek minister-president Balkenende de kritische conclusies van de commissie niet te onderschrijven. Hij verklaarde “een ander beeld” te hebben van het informeren van de Tweede Kamer. Over het ontbreken van een volkenrechtelijk mandaat en de noodzaak daartoe verklaarde hij: “Er wordt verschillend over gedacht.” Wel toonde hij zich verheugd over de conclusie dat Nederland niet militair betrokken was geweest bij de inval in Irak.
• Vooral binnen regeringspartij PvdA leidden de uitspraken van de premier tot een heftige reactie. De partij toonde zich “onaangenaam verrast.” Verschillende oppositiepartijen spraken in reactie op het rapport van “tunnelvisie” van het kabinet ten tijde van de inval in Irak (D66), “forse conclusies” (VVD) en “een politieke doodzonde” (GroenLinks).
• In een brief aan het parlement en een daaropvolgend debat met de Tweede Kamer zwakte Balkenende zijn reactie af. Hij schreef dat het volkenrechtelijk mandaat “onvoldoende steun” in de internationale gemeenschap had gevonden en dat het “ook in andere landen niet langer aanvaard” werd. Het rapport wordt volgens de premier dan ook “leidend” bij het leren van het verleden. De PvdA stelde zich met deze reactie tevreden, waarmee de ‘crisissfeer’ in Den Haag voorlopig leek bezworen.
• Op 9 februari gaf vicepremier Wouter Bos (PvdA) na een ingelaste ministerraad aan dat het kabinet het eens was geworden over een reactie. In de daaropvolgende brief aan de Kamer gaf het kabinet aan “de beschrijving van de feitelijke gang van zaken” door de commissie-Davids te accepteren. De regering schreef dat er “op basis van een kritische reflectie” lessen zijn geleerd.