Vietnam: Kort historisch overzicht

De Franse overheersing betekende dat de Vietnamese elite in contact kwam met de Franse taal en cultuur en het katholieke geloof. Sommigen verfransten totaal en velen raakten onder indruk van de principes van vrijheid en democratie. Zij vroegen zich af waarom deze principes niet voor Vietnam opgingen.Het duurde niet lang voordat zij gingen streven naar onafhankelijkheid. Daarnaast waren er grote groepen boeren, plantagehouders en fabrieksarbeiders, die zich hevig verzetten tegen de Franse aanwezigheid. 

In de jaren twintig en dertig won het verzet tegen de Franse overheerser langzaam aan kracht. Nationalistische groeperingen met aanhangers uit alle lagen van de bevolking kwamen herhaaldelijk in opstand tegen het koloniale bewind van de Fransen. 

In 1930 richtte de Vietnamese nationalist Ho Chi Minh de Indochinese Communistische Partij op. Doordat het communisme de stijd aanbond met het kolonialisme, oefende het op veel nationalisten een grote aantrekkingskracht uit. Toch was deze partij in de jaren dertig niet in staat om een vuist te maken tegen de Franse bezetters. Vreemd genoeg zou de komst van een nieuwe overheerser, Japan, de Vietnamezen onverwachte kansen bieden.

Al snel na de machtsovername door de Japanners zocht Ho Chi Minh contact met leiders van andere nationalistische groeperingen. Zij besloten op te gaan in één organisatie: de Vietminh. De Vietminh keerde zich zowel tegen de Fransen als tegen de Japanners. Toen de Japanners zich in augustus 1945 overgaven, riep Ho Chi Minh meteen de onafhankelijkheid uit van Vietnam. Hij hoopte hierbij tevergeefs op steun van de Verenigde Staten. 

In oktober 1945 slaagden de Franse troepen erin Saigon in te nemen. De Vietminh gaf echter niet op en begon aan een jarenlange guerillaoorlog. In 1954 versloeg de Vietminh de Fransen definitief bij Dien Bien Phoe. Besloten werd te onderhandelen. Op de conferentie in Genève werd het volgende bepaald:

1. Vietnam werd voorlopig in tweeën gesplitst. De Vietminh zou zich terugtrekken ten noorden van de 17e breedtegraad, de Fransen en hun Vietnamese hulptroepen ten zuiden daarvan;
2. Binnen twee jaar zouden de Franse troepen het land verlaten; 
3. Beide delen zouden zich niet mogen aansluiten bij een militair bondgenootschap of militairen uit andere landen toelaten. 
4. In 1956 zouden na landelijke verkiezingen Noord en Zuid herenigd worden. 

Bij de vredesonderhandelingen in Genève hadden de Amerikanen Ngo Dinh Diem, een Vietnamees in Amerikaans ballingschap, naar voren geschoven als de toekomstig politiek leider van Zuid-Vietnam. Diem was fel anti-communistisch en de VS hoopten dat een verenigd Vietnam met Diem als premier een sterk democratisch en kapitalistisch land zou worden. Al snel bleek al dat Diem het niet zo nauw nam met democratie. Diem dacht er ook niet over om de in Genève geplande verkiezingen voor 1956 door te laten gaan. Hierin werd hij overigens gesteund door president Eisenhower. Officieel werd gezegd dat Vietnam er nog niet aan toe was, maar geheime documenten maakten later de werkelijke reden duidelijk: Ho Chi Minh was dermate populair bij de bevolking, dat gevreesd werd dat hij wellicht 80% van de stemmen zou krijgen. De Noord-Vietnamese leider kon protesteren wat hij wilde, de verkiezingen zijn nooit gehouden.                              

Diem ontpopte zich al snel als dictatoriaal heerser. Hij benoemde familieleden op invloedrijke posten, corruptie werd niet aangepakt, de katholieke minderheid werd bevoorrecht ten opzicht van de boeddhistische meerderheid, en de oppositie werd hard onderdrukt. In Zuid-Vietnam ontstond een politiestaat: tienduizenden burgers werden beschuldigd van communisme, gefolterd en opgesloten in concentratiekampen. Vele Vietminhstrijders vluchtten naar het noorden. Spottend werd Diems bewind aangeduid als Diemocratie. De VS bleven de regering steunen met vele dollars aan economische en militaire steun. De Amerikanen zagen in Diem immers vooral hun steun en toeverlaat in het bestrijden van het communisme.

Op 8 mei 1963 braken in vele grote steden rellen uit. Boeddhisten demonstreerde massaal toen de regering een verbod instelde op het vieren van de geboortedag van Boeddha. Het leger pakte duizenden mensen op. Het protest liep uit op dramatische acties: Boeddhistische monniken staken zichzelf op straat in brand. Foto’s hiervan haalden wereldwijd de voorpagina's. Voor de VS was het geduld met Diem nu op. Op 1 november 1963 werd Diem vermoord bij een door de VS stilzwijgend goedgekeurde staatsgreep.

In november 1968 won de Republikein Richard Nixon de verkiezingen. Nixon was altijd fervent voorstander van de harde lijn geweest. Om kiezers te trekken had hij eervolle vrede beloofd in Vietnam. In 1968 hadden de anti-Vietnam demonstraties in de VS een enorme omvang bereikt. Nixon zag het als zijn taak de Amerikaanse betrokkenheid bij de oorlog in Vietnam te beëindigen zonder dat de VS gezichtsverlies leden.

Hij koos voor de volgenden maatregelen:

1. De oorlog zou worden "gevietnamiseerd". Amerikaanse grondtroepen zouden zich terugtrekken, terwijl de VS het Zuid-Vietnamese leger zouden versterken.
2. De bombardementen op Noord-Vietnam zouden enorm opgevoerd worden. Ook Laos en Cambodja moesten doelwit zijn, om de Ho Chi Minh Route te kunnen bombarderen. Op deze manier wilde hij Noord-Vietnam onder druk zetten om een voor de VS gunstige vrede te sluiten. 
3. Tenslotte wilde Nixon onderhandelingen gaan voeren. 

In 1969 begonnen de onderhandelingen. Het werd Nixon al snel duidelijk, dat hij ook de Volksrepubliek China en de Sovjet-Unie moest benaderen. Deze landen zouden druk kunnen uitoefenen op Noord-Vietnam om de strijd te staken. Hoewel beide communistisch, stonden de Volksrepubliek China en de Sovjet-Unie op dat moment vijandig tegenover elkaar. Dat bood VS, via "driehoeksdiplomatie", de kans ze tegen elkaar uit te spelen. In 1973 ondertekend de VS een vredesverdrag met Zuid-Vietnam en trekken zij al hun militairen terug uit het land.

http://www.onsverleden.net/

http://www.iisg.nl/edu/vietnamoorlog/index.php