Azerbeidzjan


Geografische ligging: Azerbeidzjan ligt aan de westkust van de Kaspische Zee. Aan de noordgrens ligt de Russische Federatie (de deelrepubliek Dagestan), aan de westgrens Georgië en Armenië en aan de zuidgrens Iran. Tot het grondgebied van Azerbeidzjan behoort verder de exclave Nachitsjevan die tussen Armenië, Iran en Turkije ligt.		Naar kaart Kaukasus
Oppervlakte: Met 86.600 km² is Azerbeidzjan het grootste land van de Kaukasus. Het is meer dan 2,5 keer zo groot als Nederland.		Tabel
Aantal inwoners:	8,120,247 (2007)	Tabel
Hoofdstad:	Bakoe
Belangrijkste taal:	Azeri
Bevolkingssamenstelling:	90.6% Azerbeidzjanen 1.8% Russen 2.2% Dagestani 1.5% Armeniërs 3.9% Overige	Grafiek

Geschiedenis van Azerbeidzjan tot 1991

De oorsprong van het Azerbeidzjaanse volk

In de elfde eeuw vestigden Turkse bevolkingsgroepen afkomstig uit Centraal-Azië zich in het gebied waar tegenwoordig Azerbeidzjan ligt. Deze bevolkingsgroepen waren de voorouders van de Azerbeidzjanen. Aan het einde van de vijftiende eeuw veroverden de Perzen het gebied en slaagden erin het gebied voor lange tijd in hun greep te houden. Zij noemden het gebied Aran.

Verdeeld over Rusland en Perzië

Tijdens de achttiende eeuw breidde Rusland zijn invloed in het noordelijke deel van Aran uit, terwijl Perzië zijn dominantie in het zuidelijke deel behield. Na de Russisch-Perzische Oorlog (1804-1813) werd een deling van Aran in een verdrag vastgelegd. Aran werd tussen Rusland en Perzië opgesplitst in een noordelijk (het tegenwoordige Azerbeidzjan) en een zuidelijk deel (de huidige Azerbeidzjaanse provincie in Iran.

De Russen oefenden in het door hun bezette deel weinig culturele en economische invloed uit. De inheemse politieke en religieuze elite bleef in dat deel dominant. Culturele en intellectuele invloed kwam veeleer vanuit Perzië en Turkije.

Opdracht 1:

In 1813 werd het woongebied van de Azerbeidzjanen opgedeeld tussen Rusland en Iran. Zoek op hoeveel etnische Azerbeidzjanen er nu nog in Iran wonen. Hoeveel wonen er in Azerbeidzjan?

Toenemende Russische invloed en de oprichting van een eigen staat

Pas aan het einde van de negentiende eeuw begonnen de Russen zich vanwege de aanwezigheid van olievelden meer in Azerbeidzjan te interesseren. Er vestigde zich een grote groep Russen in het gebied. Zij domineerden de olie-exploitatie en profiteerden het meest van de opbrengsten. Uit onvrede hierover organiseerden de Azerbeidzjanen nationalistische bewegingen met als doel de oprichting van een onafhankelijke Azerbeidzjaanse staat. Na de Russische revolutie van 1917 grepen zij hun kans. In 1918 riepen zowel de bolsjewieken in Azerbeidzjan (vooral Russen en Armeniërs) als de nationalistische moslims, ieder om eigen redenen, een onafhankelijke Azerbeidzjaanse republiek uit. De islamitische nationalisten waren met steun van Turkije het sterkst. Deze regeerden het onafhankelijke Azerbeidzjan.

Als verliezer van de Eerste Wereldoorlog moest Turkije zich in 1918 echter terugtrekken en zo kon het gebeuren dat Azerbeidzjan in 1920 werd ingelijfd bij de Sovjetunie. Azerbeidzjan vormde in 1920 eerst samen met Armenië en Georgië de Trans-Kaukasische Sovjetrepubliek. In 1936 werd Azerbeidzjan een afzonderlijke republiek binnen de Sovjetunie.

Opdracht 2:

Wie waren de bolsjewieken?

Strijd voor onafhankelijkheid

Opdracht 3:

Michail Gorbatsjov voerde een beleid van glasnost en perestrojka.

a. Zoek uit wat het beleid van glasnost en perestrojka inhield.

b. Waarom werd het toen pas mogelijk oppositie te voeren tegen de Communistische Partij en de Russische overheersing in republieken als Azerbeidzjan?

Toen de president van de Sovjetunie, Michail Gorbatsjov, eind jaren tachtig het beleid van glasnost en perestrojka ging uitvoeren, werd het mogelijk in Azerbeidzjan een oppositie tegen de Azerbeidzjaanse Communistische Partij en de Russische overheersing te voeren. Onder druk van stakingen en demonstraties gaf de communistische regering in Bakoe toe en werd Azerbeidzjan in 1989 tot soevereine staat uitgeroepen. Hiermee was Azerbeidzjan de eerste republiek die zich officieel los trachtte te maken van de Sovjetunie. Moskou verklaarde de onafhankelijkheidsverklaring echter ongeldig en stuurde het leger naar Azerbeidzjan. Het ingrijpen resulteerde in 1990 in een bloedbad in Bakoe. Na de val van het communisme in 1991 riep Azerbeidzjan opnieuw de onafhankelijkheid uit, nu met succes.

Azerbeidzjan sinds 1991

Roerige jaren van onafhankelijkheid

In de eerste jaren na de onafhankelijkheidsverklaring van 1991 kwam in Azerbeidzjan een democratisch bestuur bijzonder moeizaam van de grond. De oorlog met Armenië om Nagorno-Karabach beheerste aanvankelijk de politieke agenda. Het Azerbeidzjaanse leger leed veel verliezen en moest toestaan dat Armenië Azerbeidzjaans grondgebied bezette. Bovendien zorgde de oorlog voor een groot vluchtelingenprobleem.

De dictatuur van Heydar Aliyev

Aan de politieke instabiliteit van de eerste jaren van onafhankelijkheid kwam een einde toen Heydar Aliyev (zie afbeelding rechts) in september 1993 tot president werd gekozen. Hij slaagde erin een stevige greep op de politiek te krijgen. De bevolking en de politieke oppositie werden onder Aliyev echter stelselmatig onderdrukt. Er was sprake van een strenge censuur en demonstraties werden met geweld neergeslagen. Bij verkiezingen werd het de oppositie onmogelijk gemaakt campagne te voeren. Bovendien signaleerden internationale waarnemers ernstige gevallen van fraude. Hoewel Azerbeidzjan op papier een democratie is, is er meer dan in andere landen in de Kaukasus sprake van een dictatuur.

Resim:Heydar Aliyev 1997.jpg

Heydar Aliyev

Opvolging..

Image:Aliyev April06.jpg

Ilham Aliyev

In 2003 trad Heydar Aliyev, vanwege gezondheidsproblemen, terug als president van Azerbeidzjan. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Ilham Aliyev. Volgens internationale waarnemers verliep de verkiezing van Ilham erg ondemocratisch. Er waren veel klachten over fraude, bedreiging en intimidatie.

In 2005 vonden er parlementsverkiezingen plaats in Azerbeidzjan. Deze werden gewonnen door de partij van president Ilham Aliyev. Zijn partij won 56 van de 125 zetels. Geen van de oppositiepartijen kreeg meer dan 5 zetels, de meesten zelfs maar 1 of 2. Hierdoor heeft de partij van Aliyev in de praktijk nog steeds alle macht in handen. Onder internationale druk werd de uitslag in 10 kiesdistricten ongeldig verklaard. Hier werden op 13 mei 2006 opnieuw verkiezingen gehouden.

Door de internationale gemeenschap werden deze verkiezingen als democratischer beschouwd dan de voorgaande, al konden waarnemers niet overal toezicht houden.

Opdracht 4:

Ondanks de autocratie heeft Aliyev goede contacten met het Westen. Verklaar dit.

Nachitsjevan

De exclave Nachitsjevan is een streek die tussen Armenië, Iran en Turkije ligt en waar de bevolking in grote meerderheid Azerbeidzjaans is. Anders dan de enclave Nagorno-Karabach heeft de exclave Nachitsjevan wel formeel een autonome status als deel van Azerbeidzjan.

Opdracht 5:

Azerbeidzjan heeft de exclave Nachitsjevan en Armenië houdt het ongeveer even grote Nagorno-Karabach in Azerbeidzjan bezet. Waarom zullen beide landen een ruil waarbij Armenië Nachitsjevan en Azerbeidzjan Nagorno-Karabach krijgt, geen goede oplossing voor het conflict vinden? Betrek de begrippen 'etniciteit' en 'identiteit' in je antwoord.

De motor van de Azerbeidzjaanse economie: olie

Olieleverancier van de Sovjetunie

Al sinds het einde van de negentiende eeuw zijn de olievelden van Azerbeidzjan bij de Kaspische Zee de motor van de economie van Azerbeidzjan. Voordat olie in de Oeral werd gewonnen was Azerbeidzjan na de Tweede Wereldoorlog verreweg de belangrijkste leverancier van olie in de Sovjetunie. Om deze reden vond een grootschalige industrialisatie rondom Bakoe plaats.

Het ‘zwarte goud’ brengt niet de beloofde welvaart

Opdracht 6:

Zoek op en vergelijk de hoeveelheid olie en gas die Azerbeidzjan, Armenië en Georgië importeren en exporteren. Wat valt je op?

Opdracht 7:

Zowel de internationale en regionale verhoudingen als de binnenlandse politieke situatie in Azerbeidzjan zijn van invloed op het feit dat de bevolking nog nauwelijks van de olievoorraden in dat eigen land heeft geprofiteerd. Leg dit uit.

Na de onafhankelijkheid in 1991 leek olie de grote troef van het onafhankelijke Azerbeidzjan. De Azerbeidzjaanse bevolking werd veel welvaart in het vooruitzicht gesteld. Men verwachtte zelfs dat Azerbeidzjan een tweede Koeweit zou worden. In 1994 werd een contract getekend met een consortium van westerse oliemultinationals en het Azerbeidzjaanse staatsbedrijf SOCAR voor de winning en transport van olie. De bevolking van Azerbeidzjan profiteerde hier echter niet tot nauwelijks van mee. In tegenstelling tot Armenië heeft de economie zich in de loop van de jaren negentig niet hersteld, maar raakte alleen nog verder in een crisis. Eind jaren negentig leefde bijna de helft van de bevolking onder de armoedegrens.

Olie-export van Azerbeidzjan: een geopolitiek probleem

Olietorens SOCAR

Het vinden van een route voor olietransport is een van de grootste uitdagingen in de Kaukasus. Dit komt door de gespannen en soms rechtstreeks vijandige internatonale betrekkingen in de regio.

Het olieproducerende land Azerbeidzjan ligt aan de Kaspische Zee, die echter geen verbinding heeft met andere wateren. Er is dus een pijpleiding nodig om olie over land via andere landen te transporteren.

Een oude oliepijpleiding loopt via Tsjetsjenië naar Rusland (en het Westen), maar deze heeft te weinig capaciteit en is vanwege de Tsjetsjeense oorlog buiten werking. Rusland probeert er alles aan te doen een deel van de olie via Russisch grondgebied te laten vervoeren. Op deze manier behoudt Rusland invloed op de oliehandel in de regio.

Bovendien eist Rusland een evenredig deel in de Azerbeidzjaanse oliewinning uit de Kaspische Zee. Volgens Moskou is dat een binnenwater, waar alle aangrenzende landen (dus ook Rusland) evenveel recht op hebben.

Nieuwe routes, economische groei

Azerbeidzjan wil graag minder afhankelijk van Rusland zijn. Daarom heeft het land in samenwerking met westerse mogendheden nieuwe routes aangelegd voor het vervoer van olie en gas uit de Kaspische Zee. Voorbeelden van deze samenwerking zijn de aanleg van de Bakoe-Tbilisi-Ceyhan (BTC) en de Bakoe-Tblisi-Erzurum (BTE) pijpleidingen, die beide in 2006 in gebruik werden genomen.

Door de aanleg van deze pijpleidingen maakte Azerbeidzjan in 2006 en in 2007 een economische groei van meer dan 30% door. In 2005 leefde iets minder dan een kwart van de bevolking nog onder de armoedegrens. Wellicht dat de pijpleidingen in de toekomst alsnog gaan zorgen voor een stijging van de welvaart.

btc_map

De route van de BTC-pijpleiding

Opdracht 8:

De BTC-leiding loopt van Bakoe via Tbilisi naar Turkije. Op de kaart hierboven zie je dat het een stuk korter is om de pijpleiding via Yerevan te laten lopen. Waarom is er toch voor Tbilisi gekozen denk je?

Cultuur: taal en religie

Ondanks de Russische en Perzische invloeden is Azerbeidzjan taalkundig en etnisch voornamelijk verbonden gebleven met Turkije. Het waren Turkse bevolkingsgroepen, afkomstig uit Centraal-Azië, die in de twaalfde en dertiende eeuw de grondslagen van de Azerbeidzjaanse cultuur legden.

Taal en keuze van alfabet

De officiële taal, het Azerbeidzjaans, maakt deel uit van de Turkse talengroep. Tot aan de Sovjetperiode werd de meeste religieuze literatuur in het Arabische schrift geschreven. Toen in de twintigste eeuw de Turken op het Latijnse alfabet overgingen, koos Sovjetleider Josef Stalin ervoor de Azerbeidjanen het Cyrillische alfabet te laten gebruiken.

Dit was bedoeld om de culturele banden met Turkije te verzwakken. Na de onafhankelijkheid in 1991 probeerde Iran in Azerbeidzjan de terugkeer naar het Arabische schrift te bewerkstelligen met als doel de invloed van de Islam aldaar te versterken. Als seculiere staat ging Azerbeidzjan echter over op het Latijnse alfabet.

Opdracht 9:

Verklaar waarom in Azerbeidzjan respectievelijk het Arabische, Cyrillische en Latijnse schrift werd gebruikt. Zet uiteen waarom in een land als Azerbeidzjan de keuze tussen bovengenoemde handschriften van bijzonder belang is. Let daarbij op de geografische ligging van het land en maak gebruik van de begrippen 'identiteit' en 'gemeenschap'.

Islamitische bevolking in een seculiere staat

Moskee in Bakoe

Sinds de zevende eeuw, toen de Arabieren overheersten, is het gebied dat nu Azerbeidzjan heet islamitisch gebleven. De meeste Azerbeidzjanen zijn sjiitische moslims, net als in Iran. Ondanks het strenge karakter van het sjiitische geloof worden de religieuze voorschriften in Azerbeidzjan niet zo strikt nageleefd als in Iran.

Evenals in andere islamitische republieken van de Sovjetunie was het tijdens de communistische periode niet verboden alcohol te drinken en werden er geen sluiers gedragen. Na de onafhankelijkheid in 1991 is Azerbeidzjan een seculiere staat gebleven en heeft de islam geen grote invloed op het dagelijks leven. Omdat de banden met Turkije (ook een seculiere islamitische staat) beter zijn dan die met Iran (een theocratische moslimstaat) zal dit waarschijnlijk niet snel veranderen.

Opdracht 10:

Zoek uit wat de verschillen in religie zijn tussen de soennieten en de sjiieten