Armenië
|
|
|
|
|
Geografische ligging:
Armenië ligt in het uiterste zuiden van de
Kaukasus-regio, grenzend aan Turkije en Iran. Aan de noordelijke
grens van Armenië ligt een exclave van Azerbeidzjan: Nachitsjevan.
|
Naar
kaart Kaukasus
|
|
Oppervlakte:
Armenië is de kleinste onafhankelijke staat in
de Kaukasus, met een oppervlakte van 29.800 km². Daarmee is het iets
kleiner dan Nederland.
|
Tabel
|
|
Aantal
inwoners:
|
2,971,650
|
Tabel
|
|
Hoofdstad:
|
Jerevan
|
|
|
Belangrijkste taal:
|
Armeens
|
|
|
Bevolkingssamenstelling:
|
97.9% Armeniërs
1.3% Koerden
0.5% Russen
0,3% Overig
|
Grafiek
|
Een oude beschaving, een groot Rijk
|
De geschiedenis van de Armeniërs gaat terug tot
circa 700 v.Chr., toen Indo-Europese bevolkingsgroepen zich
vermengden met de bewoners van het gebied ten zuiden van de
Kaukasus. In 190 v.Chr. werd Armenië met steun van de Romeinen
onafhankelijk en breidde zijn grondgebied snel uit. In de eerste
eeuw voor Christus was het Armeense rijk een van de machtigste
rijken in Azië. Onder koning Tigranes II (95-56 v. Chr.) reikte het
van de Kaspische Zee tot aan de Middellandse Zee. Armenië omvatte
toen gebieden die nu tot Turkije, Syrië, Libanon, Irak, Iran,
Azerbeidzjan en Georgië behoren.
|
|
Oude
Armeense munten met een afbeelding van koning Trigranes II (95 - 56
v. Chr.)
|
|
De
kerstening die in de loop van de tweede en derde eeuw in het
Romeinse Rijk plaatsvond, bereikte ook Armenië. In het jaar 301 werd
het christendom zelfs de officiële religie in het onafhankelijke
Armenië. Armenië wordt daarom als de oudste christelijke staat ter
wereld beschouwd.
|
|
Opdracht 1:
Zoek uit in
welke periode de kerstening van Nederland plaatsvond.
|
Armeniërs als handelaars
Vanaf de vierde eeuw kwam er een einde aan de
onafhankelijkheid. Armenië was een speelbal van imperialistische rijken en
werd tot de veertiende eeuw achtereenvolgend veroverd door Byzantijnen,
Arabieren, Turken en Mongolen. Sommige overheersers waren vrij tolerant ten
opzichte van de in Armenië levende christenen en joden, andere vervolgden de
Armeense christenen meedogenloos. Vooral de Mongolen hanteerden een
schrikbewind en veel Armeniërs weken uit naar Georgië, Oekraïne, Polen en
zelfs West-Europa. Onder het bewind van de Ottomaanse Turken en de Perzen
(van de vijftiende tot de achttiende eeuw) vervulden Armeniërs een
belangrijke economische rol. In het Midden-Oosten ontwikkelde zich een
uitgebreid netwerk van Armeense kooplui en bankiers dat onder andere
contacten met het Westen had. Zo knoopten de Armeniërs banden aan met de VOC
uit de Nederlanden en waren zij bemiddelaars in de handelscontacten tussen
de Nederlanden en het Perzische en het Ottomaanse Rijk.
Armeniërs in het Ottomaanse Rijk
|
In 1828 veroverde Rusland het deel van Perzië
waar de Armeniërs leefden, waaronder de stad Jerevan. De rest van
het door Armeniërs bewoonde gebied bleef deel van het Ottomaanse
Rijk uitmaken (het noordoosten van het tegenwoordige Turkije). In
Turkije vormden de Armeniërs ondergrondse politieke organisaties die
onafhankelijkheid nastreefden. De Ottomaanse sultan Abdul Hamid II
(1842-1918) richtte Koerdische ruiterregimenten op teneinde deze
bewegingen de kop in te drukken. Aan het eind van de negentiende
eeuw hebben deze regimenten een groot bloedbad onder de Armeniërs
aangericht. Daarbij zijn honderdduizenden Armeniërs omgekomen.
|
|
De massamoorden gingen door tijdens de Eerste
Wereldoorlog. Geschat wordt dat meer dan een miljoen Armeniërs
werden gedood of omkwamen tijdens hun deportatie naar Syrië. De
Armeniërs spreken dan ook van de
Armeense genocide. De
Turken ontkennen echter dat er sprake was van genocide. Deze kwestie
staat bekend als de Armeense kwestie.
|
|
Opdracht 2:
Binnen het
Ottomaanse Rijk werden door sultan Abdul Hamid II Koerden ingezet
tegen Armeniërs. Zoek uit welke grote bevolkingsgroepen er nog meer
leefden in het Ottomaanse Rijk. Maak eventueel gebruik van een
moderne kaart om te zien welke tegenwoordige landen er vroeger
binnen de grenzen van het Ottomaanse Rijk vielen.
|
|
|
|
Over de
Armeense kwestie zijn internationaal de meningen zeer sterk
verdeeld. De Armeniërs beschuldigen de Turken ervan dat zij in 1915
grote delen van hun bevolking stelselmatig hebben uitgemoord. De
Turken op hun beurt ontkennen dit en zeggen dat er enkel doden zijn
gevallen bij de deportatie van Armeense burgers uit oorlogsgebied.
De
kwestie ligt in beide landen erg gevoelig en bemoeilijkt voor
Turkije ook de toetredingsgesprekken tot de Europese Unie. De EU
vind dat Turkije moet erkennen dat het genocide heeft gepleegd.
Turkije zegt dat er geen enkel bewijs voor is dat er ooit genocide
heeft plaatsgevonden. Ook onder historici is er geen instemming over
wat er nu echt gebeurd is. Wel zijn ze het over het volgende eens.
Tijdens
de Eerste Wereldoorlog is het Ottomaanse Rijk (waar het
tegenwoordige Turkije en Armenië onder vallen) in oorlog met
Rusland. De Armeense bevolking, aangemoedigd door de Russen, ziet
haar kans schoon en komt ook in opstand tegen haar Ottomaanse
overheersers. Armeniërs verlaten het Ottomaanse leger, sluiten zich
aan bij Russische troepen of beginnen hun eigen guerrillagroepen
achter de Ottomaanse linies.
Om de
situatie weer onder controle te krijgen besluit de Ottomaanse
overheid de Armeense bevolking uit het oorlogsgebied weg te halen.
Hierbij vallen erg veel doden.
Tot
zover zijn de meeste historici het wel eens. De Armeniërs claimen
echter dat tijdens deze deportaties stelselmatig mensen zijn gedood
door de Turken. Zij beweren dat er meer dan
één miljoen mensen zijn
overleden tijdens de transporten en spreken daarom van een genocide.
De
Turken ontkennen niet dat er veel mensen zijn overleden tijdens de
transporten. Zij zeggen echter dat het er veel minder zijn. Zo rond
de 200.000 mensen. Daarnaast benadrukken ze dat het oorlogstijd was.
Zij zeggen dat de Turken niet anders konden dan de Armeniërs uit het
oorlogsgebied
verwijderen.
|
|
De
laatste jaren is de Armeense kwestie, zoals de Armeense
beschuldiging van genocide en de Turkse ontkenning daarvan wordt
genoemd, weer volop in het nieuws. Omdat Turkije wil toetreden tot
de Europese Unie moet het volgens verschillende lidstaten (waaronder
Nederland) de genocide op de Armeniërs erkennen. Turkije weigert dit
en vindt dat Europese landen zich niet met haar verleden horen te
bemoeien.
In
Nederland vind men ook dat Turkije de genocide moet erkennen. Dit
leidde in 2006 tot een kleine rel in de Tweede Kamer. CDA-kamerleden
Ahyan Tonca en Osman Elmaci en PvdA-kamerlid Erdinc Sacan weigerden
het Nederlandse standpunt te erkennen en werden door hun partij van
de kieslijsten verwijderd.
|
|
Opdracht
3:
Zoek uit
wat de Verenigde Naties verstaat onder genocide.
Opdracht
4:
Het CDA
en de PvdA hebben politici van de kieslijst voor de Tweede Kamer
verwijderd omdat zij de genocide op de Armeniërs niet wilden
erkennen. Verklaar of je het terecht vind dat deze politici van de
kieslijst zijn gehaald. Geef minimaal 2 argumenten die je mening
ondersteunen.
Opdracht
5:
Er gaan
stemmen op om het ontkennen van de Armeense genocide strafbaar te
stellen. Geef met minimaal 2 argumenten aan of je het hier mee eens
bent.
|
Aansluiting bij de Sovjetunie
In mei 1918 werd een onafhankelijke Armeense republiek
uitgeroepen die zich in de Eerste Wereldoorlog in de strijd tegen het
Ottomaanse Rijk bij Rusland aansloot. In 1920 werd de republiek ingelijfd
bij de Sovjetunie. Eerst maakte Armenië samen met Georgië en Azerbeidzjan
als Trans-Kaukasische Sovjetrepubliek nog deel uit van de Sovjetunie. In
1936 werd Armenië een afzonderlijke sovjetrepubliek binnen de Sovjetunie.
Een chaotisch begin
Armenië had in de eerste jaren na het uitroepen van de
onafhankelijkheid in 1991 te kampen met grootschalige corruptie en
anarchie in het politieke bestel. Verkiezingen gingen gepaard met
verdenkingen van fraude. De politieke elite maakte zich in deze periode
schuldig aan corruptie en wanbeleid. Zij was zelfs verantwoordelijk voor een
serie moordaanslagen op politici en prominente journalisten. Het parlement
werkte zeer traag en tot 1994 was een belangrijk deel van de wetgeving uit
de sovjetperiode nog niet vervangen. Bovendien was Armenië sinds 1988
verwikkeld in een oorlog met Azerbeidzjan om de Armeense enclave
Nagorno-Karabach. In deze chaotische situatie won de
georganiseerde misdaad aan invloed, steeg het aantal kleine misdaden sterk
en nam de corruptie alleen maar toe.
|
Opdracht 6:
In de jaren
negentig is de invloed van het Armeense leger in de politiek
aanzienlijk toegenomen. De
defensietabellen geven hier een aardige indruk van: zo is
het defensiebudget van Armenië (in % van het BNP)
ruim 4 keer zo groot als dat van Nederland. Klik
hier
voor de tabellen met defensiegegevens. Verklaar waarom het
leger zo'n grote invloed heeft.
|
|
|
|
|
|
De
enclave Nagorno-Karabach is een regio in Azerbeidzjan waar een zeer
grote Armeense meerderheid (80%) leeft. Al in het begin van de
twintigste eeuw was er een gewapende strijd tussen separatistische
Armeense bewegingen en de Azerbeidzjaanse autoriteiten. De Armeniërs
in Nagorno-Karabach streven naar onafhankelijkheid of aansluiting
bij Armenië. In 1988 werd dit een heuse oorlog waarbij ook de
Armeense republiek betrokken was. In de enclave Nagorno-Karabach
vonden massaslachtingen plaats en in de hoofdsteden Jerevan en Bakoe
richtte de plaatselijke bevolking een bloedbad aan onder de
Azerbeidzjaanse respectievelijk Armeense minderheid.
|
|
Opdracht
7:
Nagorno-Karabach is een enclave in Azerbeidzjan, terwijl
Nachitsjevan een exclave van Azerbeidzjan is.
a.
Beschrijf het verschil tussen 'enclave' en 'exclave'.
b.
Geef
voor beide begrippen een ander voorbeeld dan de hierboven genoemden.
|
|
Hoewel
een staakt-het-vuren in 1994 tussen beide partijen is
overeengekomen, blijven gewelddadigheden in en rond de enclave
voortduren. Vooralsnog bezetten Armeense troepen grote delen van
Azerbeidzjaans grondgebied. In Nagorno-Karabach zelf blijft bijna de
hele mannelijke bevolking tussen de 17 en 45 jaar oud gemobiliseerd
voor de strijd tegen de Azerbeidzjanen.
Ondanks
vele bemiddelingspogingen van zowel de CVSE (Conferentie voor
Veiligheid en Samenwerking in Europa, later -vanaf 1995- Organisatie
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) als Russische en Westerse
diplomaten, is er nog steeds geen oplossing voor het conflict
gevonden. Azerbeidzjan is geenszins bereid Nagorno-Karabach aan
Armenië af te staan of het onafhankelijkheid te verlenen. Armenië
handhaaft zijn troepen in westelijke delen van Azerbeidzjan en
blijft Nagorno-Karabach militair steunen.
In
Nagorno-Karabach zelf zijn de meningen verdeeld over een toekomstige
status. Sommigen willen aansluiting bij Armenië, anderen prefereren
een eigen onafhankelijke staat voor de ongeveer 100.000 inwoners van
Nagorno-Karabach. Al in 1991 riep het zichzelf uit tot
onafhankelijke republiek, maar deze werd door geen enkele staat
erkend.
|
|
Tank met
de vlag van Nagorno-Karabach
(c)
Ministerie van Buitenlandse Zaken
|
Opdracht 8:
De Verenigde
Staten willen om verschillende redenen in onderhandelingen over een
oplossing voor de kwestie Nagorno-Karabach noch Armenië, noch
Azerbeidzjan onder druk zetten.
a.
Noem
een (binnenlandspolitieke) reden waarom de VS het Armenië niet
moeilijk willen maken.
b.
Noem
een (buitenlandspolitieke) reden waarom zij Azerbeidzjan niet onder
druk willen zetten.
Opdracht 9:
Op de
tank links zie je de officiële vlag van Nagorno-Karabach. Leg uit
waarom deze vlag symbolisch is. Tip: kijk naar de vlag van Armenië
en de locatie van Nagorno-Karabach en Armenië op de landkaart.
Opdracht
10:
Zoek uit
wat de huidige stand van zaken is in het conflict om
Nagorno-Karabach. Zijn er nog bemiddelingspogingen gaande, wie zijn
daar bij betrokken? Etc.
|
|
|
|
|
Democratisering
Vanaf 1994 verbeterde de politieke en economische
situatie. De misdaadcijfers liepen terug en waren zelfs de laagste in de
Kaukasus. Bovendien begon het bestuur langzaamaan efficiënter te werken en
nam de corruptie bij politici en politie opmerkelijk af. De
parlementsverkiezingen die in 1999 werden gehouden verliepen zonder
noemenswaardige onregelmatigheden. Ook de beëindiging van de oorlog met
Azerbeidzjan om de enclave Nagorno-Karabach bracht de Armeense samenleving in rustig
vaarwater. In 1994 werd er een staakt-het-vuren afgekondigd. Armeense
troepen blijven weliswaar nog westelijke delen van Azerbeidzjan bezetten en
er vinden nog steeds hier en daar gewelddadigheden plaats. Van een oorlog is
echter geen sprake meer.
|
In 1998 werd Robert Kotsjarian president van Armenië.
Kotsjarian komt uit de Nagorno-Karabach regio. Hij werd dan ook
gezien als de man die het slepende conflict om de enclave kon
oplossen. Tot nu toe is hem dat nog niet gelukt. Wel trad Armenië in
2001 toe tot de Raad van Europa.
In 2003 werd Kotsjarian herkozen tot president. De oppositie
beschuldigde hem van fraude en besloot de uitkomst aan te vechten.
Het hoger gerechtshof oordeelde dat er inderdaad sprake was van
fraude, maar oordeelde ook dat Kotsjarian zijn overwinning hier niet
aan te danken had. Wel moest hij het volk in een referendum vragen
of ze het met zijn verkiezing eens waren. Kotsjarian heeft dat
besluit naast zich neergelegd.
Bij de presidentsverkiezingen in 2008 werd
premier Serzj Sarkisian
in de 1e ronde met meerderheid van stemmen tot president
gekozen. De oppositie klaagde over fraude en ongeregeldheden, maar
volgens internationale waarnemers van de OVSE verliepen de
verkiezingen in het algemeen volgens de internationale regels.
|
Robert
Kotsjarian
|
|
Opdracht 11:
In 2001 trad
Armenië toe tot de Raad van
Europa
a.
Zoek
uit wat voor organisatie de
Raad van
Europa is.
b.
Naast
Armenië mocht ook Azerbeidzjan in 2001 lid worden. In West-Europa
werd hier door verschillende organisaties, zoals Amnesty
International en Human Right Watch, tegen geprotesteerd. Dit vanwege
de gebrekkige democratie en de problematische mensenrechtensituatie
in deze landen. Wat vind je zelf, zouden deze landen bij de Raad van
Europa mogen horen? Weeg de voordelen tegen de nadelen af. Betrek in
je antwoord de situatie in Armenië en Azerbeidzjan en hun onderlinge
conflict.
|
Armeense diaspora
|
Er leven veel meer Armeniërs op de wereld dan
alleen in Armenië zelf. Niet alleen in Nagorno-Karabach, maar ook in
andere delen van de Kaukasus en in Turkije wonen grote groepen
Armeniërs. Bovendien wonen er grote gemeenschappen Armeniërs in
andere delen van de wereld, zodat er van een Armeense diaspora
gesproken kan worden.
Er wordt geschat dat ongeveer 60% van de in
totaal acht miljoen Armeniërs buiten het land zelf woont. Armeense
gemeenschappen zijn vooral te vinden in Rusland, de Verenigde
Staten, Georgië, Turkije, Frankrijk, Iran, Libanon, Syrië,
Argentinië en Canada. Bekende personen van Armeense afkomst zijn
bijvoorbeeld de Amerikaanse tennisser Andre Agassi, de Franse
chansonnier Charles Aznavour en de Amerikaanse zangeres Cher.
|
|
Opdracht 12:
Er is sprake
van een Armeense diaspora.
a.
Leg
uit wat een diaspora is.
b.
Door
een sterke lobby in de Verenigde Staten hebben de Armeniërs hier
vrij veel invloed. Noem nog een lobby in de VS die als gevolg van
een diaspora veel invloed heeft, onder andere op de buitenlandse
politiek van de VS.
Opdracht 13:
Armenië zelf is
etnisch vrij homogeen, het is zelfs een van de meest homogene
voormalige sovjetrepublieken.
a.
Leg
in eigen woorden uit wat wordt bedoeld met “etnisch homogeen”.
b.
Vind
je dat Nederland een etnisch homogeen land is? Beargumenteer je
antwoord.
|
Energieproblemen
|
De meeste republieken van de voormalige
Sovjetunie werden met een grote economische terugval geconfronteerd
na het uiteenvallen van de Sovjetunie. In Armenië begon dat proces
al een paar jaar eerder. Dit kwam door een economische blokkade die
in 1989 door de Azerbeidzjanen werd opgeworpen naar aanleiding van
de oorlog om Nagorno-Karabach. Hierbij werd ook invoer van gas en
olie onmogelijk gemaakt. Het energietekort dat hierdoor ontstond was
voor Armenië rampzalig, omdat er in 1988 een verwoestende aardbeving
had plaatsgevonden. Bij die aardbeving waren zowel de belangrijkste
waterkrachtcentrale als de enige kerncentrale van Armenië, in
Medzamor, getroffen.
|
|
Opdracht
14:
Welke
alternatieve energiebronnen zou Armenië kunnen gebruiken? Bestudeer
daarvoor het klimaat, de grondgesteldheid en de economische
situatie.
|
|
Armenië produceerde in 1990 slechts 1% van de
eigen energiebehoefte en moest de rest importeren, vooral uit
Rusland (50%). Tegenwoordig kan Armenië genoeg voor zichzelf
produceren. De opgeknapte kerncentrale in Medzamor levert zoveel
energie, dat Armenië nu zelfs een netto exporteur van energie is.
Toch blijft Armenië afhankelijk van Rusland, omdat er sterke
internationale druk is om de kerncentrale te sluiten.
|
Economische crisis
|
Het uiteenvallen van de Sovjetunie had
rampzalige economische gevolgen voor de voormalige sovjetrepublieken.
Tijdens het bewind van de Sovjetunie had Armenië een grote
industriële sector ontwikkeld. Dit viel weg toen de Sovjetunie
instortte en Armenië veel handelspartners verloor. De belangrijkste
bron van inkomsten voor de meeste Armeniërs werd de landbouw. Dit
waren niet zoals in de tijd van de Sovjetunie grote bedrijven, maar
kleine boerderijtjes vaak geleid door hele families.
|
|
Met het verdwijnen van de communistische
infrastructuur van uitgebreide sociale voorzieningen en door een
tekort aan financiële middelen verdween ook de sociale zekerheid.
Een groot deel van het budget van Armenië ging op aan hulp voor de
slachtoffers van de aardbeving van 1988. Opvallend is het enorme
aantal daklozen als gevolg van deze ramp (een kwart van de bevolking
in 1991). Door de economische crisis en het afbreken van de
handelsrelaties met andere republieken moesten veel fabrieken
sluiten, werden mensen ontslagen en steeg het aantal werklozen tot
meer dan 20%. Geschat werd dat in 1993 90% van de bevolking onder de
armoedegrens leefde. In 2002 werd dit op 50% geschat.
|
|
Opdracht 15:
Tijdens de Sovjet-overheersing bestonden er in Armenië enorme
boerenbedrijven, de zogenaamde “kolchozen”. Zoek uit hoe deze
bedrijven werkten.
Opdracht
16:
Alle
landen van de voormalige Sovjetunie kregen begin jaren negentig te
maken met een economische terugval. Beschrijf op welke wijze deze
economische terugval in het geval van Armenië uitwerkte. Zo zou
kunnen worden uitgezocht met welke landen de handelsrelatie voor
Armenië wegviel en welke sectoren van de Armeense economie het
hardst werden getroffen
|
Economisch herstel
Hoewel het aanvankelijk een van de zwaarste economische
terugslagen meemaakte, is Armenië het eerste land in de Kaukasus waar de
economie in de tweede helft van de jaren negentig opmerkelijk verbeterde.
Dit is ten eerste het gevolg van de Armeense diaspora.
Vanwege sterke Armeense belangenorganisaties in het Westen, vooral in de
Verenigde Staten en Canada, ontvangt Armenië de meeste financiële hulp en
leningen van het IMF en de Wereldbank in de Kaukasus. Er is ook sprake van
grote investeringen in bedrijven in Armenië van Armeniërs die in het Westen
leven.
Ten tweede is Armenië, waar veel Russische troepen zijn
gestationeerd, een politieke en militaire protégé van Rusland. Dit vormt de
basis voor economische samenwerkingsverdragen met en financiële hulp uit
Rusland (in 1994 ontving Armenië 25% van de Russische hulp aan alle
voormalige sovjetrepublieken). Het resultaat van deze ontwikkelingen is een
groei van het BNP en een toename in de industriële productie. De inflatie
kwam onder controle en er ontstond een stabilisatie van de
consumptieprijzen. De economie laat jaarlijks groeicijfers zien van rond de
10-13%.
Eén taal, het Armeens
Het Armeens is niet alleen de officiële taal maar ook
de taal die door bijna iedereen (97,7%) in Armenië wordt gesproken. Het
Armeens is in de Kaukasus-regio duidelijk een aparte taal met Indo-Europese
wortels. Het heeft weinig overeenkomsten met talen uit de omringende landen.
Het Armeens heeft een alfabet van 38 letters, afgeleid van het Griekse
alfabet. Door de verschillen met andere talen en omdat bijna alle Armeniërs
dezelfde taal spreken is het Armeens een herkenbaar symbool van de Armeense
natie.
De Armeense Kerk
|
Sinds 1999 is Karekin II leider van de Armeense Kerk
|
Al in de vierde eeuw werd het christendom de
religie van het Armeense volk. De Armeniërs ontwikkelden al snel een
onafhankelijke religieuze tak van het christendom, de Armeense Kerk.
De Armeense Kerk brak in 451 na Christus officieel met de dominante
Byzantijnse Christelijke doctrine.
De Kerk speelde in de geschiedenis een zeer
belangrijke rol in de verspreiding van het Armeense nationale
gevoel, vooral omdat christelijk Armenië tussen Islamitische
buurlanden (Azerbeidzjan, Turkije en Iran) ligt. De Armeense Kerk
speelde zowel een geestelijke als een politieke rol. De reden
hiervoor was dat Armenië in de geschiedenis meestal geen
zelfstandige staat was en geen eigen onafhankelijke wereldlijke
regering had.
|
|
|
|
|