De derde pijler: interne veiligheid

Het Schengenakkoord regelt het personenverkeer tussen een aantal lidstaten van de EU. Hierdoor zijn grenscontroles tussen deze lidstaten afgeschaft (Audiovisual Library European Commission)

Interne en externe veiligheid

In de derde pijler van de EU wordt samengewerkt op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. In eite werken de EU-lidstaten in deze pijler samen op het gebied van interne veiligheid. Terwijl in de tweede pijler externe veiligheidskwesties als vrede, oorlog, internationale stabiliteit en crisis de aandachtspunten zijn, houdt men zich in de derde pijler bezig met aangelegenheden als openbare orde, criminaliteit, veiligheid op straat en in publieke ruimten (bijvoorbeeld vliegvelden, stations en grensovergangen). Het gaat dus om veiligheid binnen de nationale samenleving, in onze directe omgeving. De afgelopen jaren is het gevaar van terrorisme zo groot dat er binnen de derde pijler erg veel aandacht voor dit probleem is.

Bestrijding van terrorisme

Een steeds belangrijker probleem van interne veiligheid van de EU is het terrorisme. Dit veiligheidsprobleem stopt niet bij de grenzen en kan, vanwege zijn internationale omvang, niet alleen door de nationale overheid worden bestreden. Daarom worden in de derde pijler van de EU al jaren maatregelen genomen. De dreiging van het terrorisme is één van de grootste van deze tijd.

Na de aanslagen van 11 september 2001 opende de VS de jacht op Osama bin Laden, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de aanslagen. (www.defenselink.mil)

De terroristische aanslagen in 2001 op het WTC in New York en het Pentagon in Washington en op het openbaar vervoer in Madrid en Londen in respectievelijk 2004 en 2005 hebben voor veel onrust gezorgd. De maatregelen van de EU op het gebied van terrorismebestrijding zijn hierdoor in aantal toegenomen en versterkt. Het antiterreur-beleid van de EU bestaat uit vier pijlers; voorkomen, beschermen, vervolgen en reageren. Tegelijk blijft er op alle gebieden onderzoek gedaan worden om het beleid te verscherpen en verbeteren. Het geheel aan maatregelen tegen het terrorisme wordt gecoördineerd door de antiterrorismecoördinator. Van begin 2004 tot begin 2007 was dit de Nederlander Gijs de Vries. Tegenwoordig is dit de Belg Gilles de Kerchove.

Het Akkoord van Schengen

Al voordat de EU bestond werkten sommige EU-lidstaten samen op beleidsterreinen die gevolgen hadden voor de derde pijler van de EU. In 1985 besloten Duitsland, Frankrijk en de Beneluxlanden het verkeer van hun burgers te vergemakkelijken door afschaffing van de onderlinge binnengrenzen. De controle zou dan naar de buitengrenzen met andere landen worden verlegd. Dit werd geregeld in het zogeheten Akkoord van Schengen.

Vijf jaar later namen de vijf lidstaten naar aanleiding van dit Akkoord maatregelen met als doel de volledige opheffing van binnengrenscontroles voor goederen en vooral personen. Zo moest er een centraal informatiesysteem komen, een soort Europese databank dat voor grenscontrole en afgifte van verblijfsvergunningen en visa door politie en douane kon worden geraadpleegd. Ook zijn er afspraken gemaakt over de opsporing en achtervolging van verdachten. Zo mag de Duitse politie tot tien kilometer op Nederlands grondgebied verdachten achtervolgen. De achtervolging zou dan eventueel door de Nederlandse politie kunnen worden overgenomen. Inmiddels hebben alle lidstaten van de EU zich bij het Akkoord aangesloten, behalve het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Het Akkoord van Schengen wordt gezien als de belangrijkste basis voor het garanderen van de interne veiligheid van de lidstaten.

Europol en Eurojust

Naast het Akkoord van Schengen zijn er verschillende afspraken en instrumenten in de derde pijler gerealiseerd die veiligheid binnen de lidstaten moeten garanderen. Zo is voor de aanpak van internationale criminaliteit Europol opgericht. In 1999 werd Europol volledig operationeel. Zij is een speciale Europese politiedienst voor bestrijding van georganiseerde misdaad, internationale drugshandel en fraude. In eerste instantie is Europol er uitsluitend voor uitwisseling van informatie. Sommige lidstaten willen Europol echter uitbouwen tot een Europees politieapparaat met uitvoerende bevoegdheden (opsporing en achtervolging). Het zou dan de Europese variant van de FBI of CIA worden. Met de invoering van de euro is het werkgebied van Europol verder uitgebreid met de bestrijding van valsmunterij en het witwassen van geld.

Daarnaast bestaat sinds 2002 Eurojust. Deze instantie houdt zich voornamelijk bezig met georganiseerde misdaad en misdaad over de Europese grenzen. Eurojust moet ervoor zorgen dat de verschillende staten en nationale organisaties beter op elkaar aansluiten. Door de activiteiten van deze instellingen te coördineren hoopt men criminelen en terroristen in Europa beter te vervolgen.

Europol en Eurojust spelen ook een grote rol bij het bestrijden van terrorisme. Er is binnen Europol een speciale antiterrorismeteam opgericht dat de lidstaten bijstaat in de strijd tegen terrorisme. De activiteiten blijven ook hier beperkt tot hoofdzakelijk uitwisseling van informatie. Opsporing en achtervolging blijft in handen van politie en justitie van de lidstaten. Door strengere Europese wetgeving na Madrid en Londen is de rol van Eurojust vergroot. Maar wat misschien nog wel belangrijker is, is dat door de vergrote inspanningen van Eurojust en Europol het Europese antiterrorismebeleid beter gecoördineerd en daardoor effectiever is.